Andrzej Poczobut, brat Marek z Taizé i Fundacja „Podaj Dalej” laureatami nagrody „Stukot ’56”

28 czerwca 1956 r. poznańscy robotnicy rozpoczęli strajk generalny i zorganizowali demonstrację uliczną, która została krwawo stłumiona przez milicję i wojsko. W wydarzeniach Poznańskiego Czerwca zginęło 58 osób, a setki zostało rannych. Nazwa nagrody nawiązuje do stukotu drewnianych chodaków, zwanych „okulokami”, w których protestujący robotnicy szli ulicami Poznania w czerwcu 1956 r. Zgodnie z ideą wyróżnienia jego laureaci mają być „stukotem dla współczesnych”. Podczas gali odbierają statuetki wzorowane na oryginalnych robotniczych chodakach.

W czwartek na terenie Międzynarodowych Targów Poznańskich po raz piąty wręczono wyróżnienia „Stukot ’56. Odgłosy Czerwca”. Uroczystość poprzedza centralne obchody 70. rocznicy pierwszego po II wojnie światowej antykomunistycznego buntu społecznego w państwach bloku wschodniego.

W nawiązaniu do hasła na pomniku upamiętniającym zryw z 1956 r - „o Boga, za wolność, prawo i chleb” - stworzono trzy kategorie nagrody: „O Boga” – dla osób zasłużonych na rzecz wolności religijnej, „Za wolność” – dla osób zasłużonych na rzecz wolności oraz „Prawo i chleb” – dla osób zasłużonych na rzecz godności człowieka i wsparcia potrzebujących.

W czwartek wyróżnienie w kategorii „O Boga” przyznano bratu Markowi Durskiemu ze wspólnoty ekumenicznej w Taizé. W tej kategorii honorowane są osoby dające szczególne świadectwo wiary oraz zabiegające o dialog międzyreligijny i pokojowe współistnienie różnych wyznań.

Dziękując za wyróżnienie - w nagraniu odtworzonym podczas gali - brat Marek powiedział, że nagroda „Stukot ’56” przypomina o wołaniu o godność człowieka – „o Boga, wolność, prawo i chleb”.

„To wołanie nie straciło swojej aktualności. Jak dobrze, że przypominają nam o tym Poznańskie Krzyże i ta symboliczna nagroda. Otrzymuję ją w kategorii »O Boga«. To krótkie wezwanie zaprasza do postawienia ważnych pytań: czy dziś potrafimy żyć w wolności religijnej, jednocześnie z szacunkiem dla innych? Czy umiemy przyjmować drugiego człowieka, bez względu na jego pochodzenie czy wiarę, nie zamykać się w podziałach? Wspólnota z Taizé od początku starała się w prosty sposób odpowiadać na te pytania, budując pokój i pojednanie między ludźmi oraz czerpiąc z przesłania Ewangelii” – powiedział.

Brat Marek urodził się w Kościanie. Do wspólnoty w Taizé wstąpił w 1977 r. jako pierwszy Polak. W 1999 r. został kapłanem katolickim. Obecnie opiekuje się uchodźcami i migrantami przyjętymi przez wspólnotę.

W kategorii „Prawo i chleb” nagrodę otrzymała Fundacja im. dra Piotra Janaszka „Podaj Dalej”. Wyróżnienie zostało przyznane „za budowę świata z przekonaniem, że każdy człowiek ma prawo do wolności, zasługuje na pełną godność i szanse niezależnego życia; świata, w którym osoby z niepełnosprawnościami nie czują się ciężarem, pracują, mają szansę na poprawę bytu, mają swoje pasje, decydują o sobie i są szczęśliwe”.

Nagrodę odebrali córka dra Piotra Janaszka, prezes Fundacji „Podaj Dalej” Zuzanna Maciaszek-Janaszek oraz wiceprezes fundacji Maciej Wiatrowski. Fundacja powstała w 2004 r. dla upamiętnienia Piotra Janaszka – lekarza i społecznika, który od lat 70. XX w. wdrażał nowatorskie rozwiązania w rehabilitacji.

W kategorii „Za wolność” nagrodę odebrał represjonowany przez reżim Aleksandra Łukaszenki polski dziennikarz i działacz Związku Polaków na Białorusi Andrzej Poczobut. Wyróżnienie przyznano mu „za odwagę, niezłomność oraz umiłowanie prawdy i wolności”.

Za krytyczne wypowiedzi na temat Aleksandra Łukaszenki Andrzej Poczobut wielokrotnie trafiał do aresztu i był sądzony. Aresztowany w marcu 2021 r., w lutym 2023 r. w procesie politycznym został skazany na osiem lat kolonii karnej o zaostrzonym rygorze. 28 kwietnia 2026 znalazł się wśród pięciu zwolnionych przez władze białoruskie więźniów politycznych i w tym samym dniu trafił do Polski.

Jak podkreślono podczas gali, Andrzej Poczobut jest symbolem bezprecedensowych represji za walkę o prawo do kultywowania polskich tradycji, nauki języka ojczystego i ochrony miejsc pamięci narodowej. W białoruskich więzieniach przebywają obecnie – według szacunków – tysiące więźniów politycznych.

Przewodniczący kapituły nagrody i pomysłodawca wyróżnienia Stukot Przemysław Terlecki podkreślił w czwartek, że kapituła nie miała w tym roku wątpliwości, kto powinien otrzymać nagrodę „Za wolność”.

„Wzbudziło to w nas uznanie i wielki szacunek, że są wśród nas ludzie, którzy głośno upominają się o prawdę i wolność, płacąc za to nierzadko bardzo wysoką cenę. Z drugiej strony jest smutek, że 70 lat po wydarzeniach Poznańskiego Czerwca 1956 r. wołanie poznańskich robotników o wolność pozostaje aktualne. Nie gdzieś daleko, na drugim końcu świata, lecz bardzo blisko Polski – w Rosji i na Białorusi – podstawowe prawa obywatelskie i prawa człowieka są brutalnie łamane i deptane” – powiedział.

„Nasz dzisiejszy laureat, bohater, został ukarany za to, że jest zbyt polski” – dodał.

Laureat w swoim wystąpieniu zaznaczył, że Poznański Czerwiec '56 to jeden z przystanków polskiej drogi do wolności. Wskazał, że było to tragiczne i krwawe wydarzenie. - Ale zawierało pewien optymistyczny przekaz. A ten przekaz moim zdaniem jest taki: my jako naród nigdy się nie poddajemy. Nawet w najtrudniejszych warunkach - nie poddajemy się. Nawet, jeśli nie możemy wygrać, to też się nie poddajemy. I ten przekaz jest mi bardzo bliski - zaznaczył nagrodzony.

Organizatorem konkursu jest Muzeum Powstania Poznańskiego – Czerwiec 1956. Współorganizatorami są Wielkopolskie Muzeum Niepodległości i Grupa MTP. Patronat honorowy nad nagrodą sprawują bohaterowie Czerwca 1956.

Uroczysta gala co roku odbywa się na terenie Międzynarodowych Targów Poznańskich. W 1956 r. to zagraniczni goście targowi przekazywali światu pierwsze informacje o robotniczym buncie.(PAP)

rpo/ szk/ aszw/