Pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej w Olsztynie (potocznie nazywany szubienicami). Fot. PAP/Tomasz Waszczuk,
Olsztyn musi usunąć Pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej, stojący w centrum miasta. NSA oddalił w środę (18 listopada) skargę kasacyjną gminy dotyczącą monumentu wdzięczności armii sowieckiej.
Pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej dłuta Xawerego Dunikowskiego stoi w centrum Olsztyna. Od 2023 roku trwa procedura dotyczącą usunięcia go z przestrzeni publicznej.
Jak poinformowano PAP w środę w wydziale informacji sądowej NSA, skarga gminy Olsztyn złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego została oddalona.
- Jesteśmy w procesie planowania, by miejsce to mogło być przeznaczone na parking podziemny oraz miejsce schronienia. Będziemy wnosić do wojewody, by uznał rozpoczęte prace planistyczne i projektowe za element rozbiórki i że proces ten postępuje - powiedział PAP w środę, odnosząc się do decyzji NSA, rzecznik urzędu miasta w Olsztynie, Patryk Pulikowski.
Jak informował w listopadzie tego roku magistrat, władze Olsztyna chcą w miejscu, gdzie znajduje się Pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej, zbudować parking podziemny, który w czasie zagrożenia będzie miejscem ukrycia a monument ku czci armii sowieckiej w obecnej formie przestanie istnieć.
Jak podkreślił wówczas rzecznik Urzędu Miasta w Olsztynie, dokumentacja projektowa, która powstanie do końca roku, będzie podstawą do ogłoszenia konkursu architektonicznego na zagospodarowanie przestrzeni nad parkingiem czyli placu Dunikowskiego.
Decyzję nakładającą na Gminę Olsztyn obowiązek usunięcia Pomnika Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej z rygorem natychmiastowej wykonalności wydał w styczniu 2023 roku Wojewoda Warmińsko-Mazurski. Miesiąc później Gmina Olsztyn odwołała się od decyzji Wojewody do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W maju 2024 roku Minister Kultury utrzymał w mocy decyzję Wojewody. Od tej decyzji Gmina odwołała się do WSA w Warszawie, który we wrześniu 2023 roku oddalił skargę gminy na decyzję MKiDN. W styczniu 2024 r. Gmina Olsztyn złożyła do NSA skargę kasacyjną od wyroku WSA. W środę NSA oddalił skargę Gminy Olsztyn.
IPN już przed laty przypomniał, że pomnik, który przez mieszkańców Olsztyna nazywany jest „szubienicami", odsłonięty w 1954 r. jako pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej nie jest monumentem, który upamiętnia prawdziwe wydarzenia, lecz jest komunistycznym obiektem propagandowym. IPN zwracał uwagę, że monument „fałszuje historię i próbuje wmawiać mieszkańcom i odwiedzającym, że zajęcie miasta i całego regionu przez Sowietów było +chwalebnym wyzwoleniem+, a nie tym, czym było w rzeczywistości - pasmem terroru i zbrodni". Historycy IPN podnosili, że „nagminne były grabieże, dewastacje i gwałty - w samym tylko Olsztynie zostało zniszczonych ponad 1000 budynków, a starówka została spalona w niemal połowie".
IPN podkreślił, że „olsztyńska przestrzeń publiczna powinna być wolna od symboli komunistycznych, a +szubienice+ należy w imię zasad sprawiedliwości społecznej zdemontować, rozliczając totalitarną przeszłość".
Pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej stoi w centrum Olsztyna i składa się z dwóch wysokich na 13 metrów pylonów - z tego powodu określa się go mianem „szubienic". Jeden z pylonów przedstawia m.in. postać czerwonoarmisty, który na hełmie miał sierp i młot. Symbole te zostały kilka lat temu skute. Na drugim pomniku widnieją m.in. samolot i czołg.
Poprzedni prezydent Olsztyna Piotr Grzymowicz nie godził się na rozbiórkę pomnika. Przekonywał, że jego twórcą jest znany artysta Xawery Dunikowski, który był więźniem hitlerowskich obozów a monument, z którego usunięto symbole totalitaryzmu sierp i młot, pełni rolę edukacyjną. (PAP)
ali/ aszw/