Magazyny Książnicy Pomorskiej. Fot. PAP/Marcin Bielecki
Starodruki zrabowane z przedwojennego księgozbioru Biblioteki Miejskiej w Szczecinie odzyskano dzięki staraniom Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Księgi z XVI w. i słownik bibliograficzny z XVIII w. przekazano szczecińskiej Książnicy Pomorskiej – podało MKiDN.
O odzyskaniu cennych starodruków, które zaginęły prawdopodobnie w czasie powojennej zawieruchy, MKiDN poinformowało w poniedziałek. „Księgi pochodzące z XVI i XVIII w. zostały wystawione na aukcję przez jeden z warszawskich antykwariatów. Po przeprowadzeniu oględzin przez pracowników resortu kultury i zapoznaniu się z historią obiektów, właściciel antykwariatu zdecydował się zwrócić starodruki do macierzystych zbiorów” – poinformowało w komunikacie ministerstwo.
Wyjaśniono, że przed 1945 r. starodruki znajdowały się w księgozbiorze Biblioteki Miejskiej w Szczecinie Księgi udało się zidentyfikować dzięki zachowanym na kartach oznaczeniom własnościowym „Stadtbibliothek Stettin”. W gmachu dawnej Biblioteki Miejskiej, przy ul. Dworcowej w Szczecinie znajduje się dziś Książnica Pomorskiej im. Stanisława Staszica.
„Opinia przygotowana przez prof. Agnieszkę Borysowską z Książnicy Pomorskiej w Szczecinie pozwoliła na ustalenie proweniencji zabytków i potwierdzenie, że pochodzą one ze zbiorów publicznych” – podkreśliło w komunikacie MKiDN.
Ministra kultury Marta Cienkowska przekazała starodruki dyrektorowi KP w Szczecinie Przemysławowi Wradze.
Najstarsze z odzyskanych dzieł to, jak przekazało MKiDN, księga o tematyce historyczno-teologicznej z 1571 r. autorstwa Nikolausa Selneckera (1530–1592), niemieckiego teologa luterańskiego związanego z Uniwersytetem w Lipsku. Tom stanowi zestawienie wiedzy na temat soborów kościelnych od czasów najdawniejszych do współczesnych autorowi. Książka przechowywana była w Zbiorczej Bibliotece Kościelnej w Szczecinie (Gesammt-Kirchen-Bibliothek zu Stettin).
„Ślady tej przynależności są widoczne do dziś w postaci charakterystycznego dla klocków introligatorskich z tej kolekcji rękopiśmiennego wykazu treści zapisanego na wyklejce przedniej okładki. W zbiorach Książnicy Pomorskiej zachowały się inne egzemplarze o tej samej proweniencji, w których widoczne są takie spisy zawartości wprowadzone w tym samym miejscu tym samym duktem pisma” – zaznaczono w komunikacie MKiDN.
Druga księga, z 1573 r., ma charakter polemiczno-religijny; zawiera krytykę doktryny jezuitów poprzez jej konfrontację z artykułami wiary, napisaną przez niemieckiego satyryka i polemistę protestanckiego Johanna Fischarta (ok. 1546–1590). Książka nosi ślady wcześniejszej przynależności do zbiorów biblioteki przedwojennego Gimnazjum Mariackiego w Szczecinie. Egzemplarz z dziełem Fischarta jeszcze przed II wojną światową dołączył do zbiorów Biblioteki Miejskiej w Szczecinie.
Trzeci starodruk to słownik bibliograficzny uczonych różnych dyscyplin, opracowany przez niemieckiego polihistora i akademika Christiana Gottlieba Jöchera (1694–1758) we współpracy z jego lipskim profesorem Johannem Burchardem Mencke (1674–1732). Odzyskany egzemplarz ma wyjątkową wartość, bowiem jest pierwszym, jednotomowym wydaniem tego opracowania z 1715 r. W kolejnych latach Jöcher rozszerzał swój słownik, który wydano drukiem jeszcze kilka razy.
„Słownik Jöchera był i nadal jest cenionym kompendium, które chętnie wykorzystywano w bibliotekach jako źródło wiedzy o życiu i dziełach pisarzy epok dawnych. Książka ta została włączona do zbiorów Biblioteki Miejskiej w Szczecinie w 1912 r.” – przekazał resort kultury.
MKiDN wyjaśniło, że wszystkie trzy starodruki ze Szczecina „zaginęły najprawdopodobniej na skutek powojennego szabru”.
Ministerstwo poinformowało, że prowadzi obecnie 200 spraw restytucyjnych w 22 krajach. Od 2008 r. zakończono 153 sprawy, w wyniku których do Polski wróciło 919 obiektów z 14 krajów. W 2025 r. do Polski wróciło 101 obiektów w ramach 25 spraw restytucyjnych, a w 2026 r. 36 obiektów w wyniku 16 spraw. (PAP)
tma/ aszw/
