Obraz „Zima – Odwrót Napoleona spod Moskwy” autorstwa Alfreda Wierusz-Kowalskiego zaprezentowany na uroczystości przekazania odzyskanej straty wojennej do zbiorów placówki w Muzeum Narodowym w Warszawie. Fot. PAP/Radek Pietruszka
Uznany za polską stratę wojenną obraz „Zima — Odwrót Napoleona spod Moskwy" Alfreda Wierusza-Kowalskiego trafił do Muzeum Narodowego w Warszawie. Przekazanie dzieła to efekt współpracy resortu kultury z dotychczasową posiadaczką Ewą Tsonis, która odkryła jego historię.
Minister kultury Marta Cienkowska oceniła, że to „jedna z najcenniejszych, odzyskanych strat wojennych malarstwa polskiego".
Jak dodała, odzyskany obraz „Zima — Odwrót Napoleona spod Moskwy" Alfreda Wierusza-Kowalskiego „nawiązuje do porażki Napoleona pod Moskwą w 1812 r. i przedstawia powrót zwyciężonego wodza przez bezlitosną, rosyjską zimę".
- Dzieło pochodzi z kolekcji Andrzeja Rotwanda, inżyniera, bankowca i właściciela jednej z największych kolekcji dzieł sztuki polskiej w pierwszej połowie XX w. Kolekcja została założona przez jego ojca, Stanisława Rotwanda, obejmowała dzieła sztuki najwybitniejszych polskich malarzy, m.in. Jana Matejki, Wojciecha Gersona czy Józefa Brandta. Obrazy z tej kolekcji prezentowane były na najważniejszych wystawach organizowanych przez Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie — opowiadała szefowa resortu kultury.
Poinformowała, że obraz „Zima — Odwrót Napoleona spod Moskwy" znalazł się na odbywającej się od czerwca do września 1939 r. wystawie „Pierwsze czterdziestolecie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych 1861 —1900", na którą wypożyczono 31 obrazów i rysunków z kolekcji Rotwandów.
- Z powodu wybuchu wojny wystawa nie została formalnie zakończona, a prezentowane na niej dzieła, wraz z innymi obrazami z warszawskiej Zachęty, na polecenie władz niemieckich zostały przetransportowane do gmachu Muzeum Narodowego w Warszawie. Zgromadzone tam obiekty były następnie konfiskowane przez okupanta, a także wykorzystywane do dekoracji biur i mieszkań niemieckich urzędników. Następna wzmianka historyczna o obrazie to 15 października 1940 r. Trafił on do dekoracji Kasino des Höheren SS und Polizeiführers im GG w Pałacu Blanka przy ul. Senatorskiej w Warszawie — powiedziała Cienkowska.
Zaznaczyła, że „szczególne znaczenie ma fakt, że obraz sam odnalazł swoją historię, dzięki osobom, które zdecydowały się ją zbadać i przekazać to dzieło do publicznych zbiorów".
O chęci przekazania obrazu do zbiorów publicznych Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego poinformowała Ewa Tsonis z domu Koryzna, dotychczasowa posiadaczka dzieła, która przy wsparciu Mieczysława Węglewicza ustaliła jego prawdziwą historię. Badania, przeprowadzone we współpracy z ekspertami z Muzeum Narodowego w Warszawie, potwierdziły tożsamość odnalezionego obrazu. Dzieło zachowało się w bardzo dobrym stanie, w swojej oryginalnej oprawie.
Cienkowska podziękowała Tsonis oraz jej rodzinie za „niesamowicie odpowiedzialną i obywatelską postawę".
Podkreśliła, że „restytucja nie jest możliwa bez udziału wielu osób i instytucji". - Zarówno po stronie państwa, ale także właścicieli, jak i posiadaczy odnalezionych dzieł — dodała. Zwróciła uwagę także na odpowiedzialność za dziedzictwo kulturowe. Oceniła, że „takie postawy są rzadkie".
Tsonis w dowód uznania za swoją postawę otrzymała dyplom ministra kultury i dziedzictwa narodowego.
- Obraz był zakupiony przez mojego tatę Michała Stefana Koryznę w latach 60. zdaje się, że w Krakowie. Wychowałam się z tym obrazem. Był w naszej rodzinie bardzo doceniany i lubiany. W pewnym momencie przyszedł czas, żeby ujrzał całą Polskę — mówiła wzruszona Tsonis.
Dyrektorka MNW Agnieszka Lajus podkreśliła, że Alfred Wierusz-Kowalski to jeden z najbardziej rozpoznawalnych artystów 2. połowy XIX wieku oraz główny przedstawiciel tzw. szkoły monachijskiej. Jego prace były prezentowane i nagradzane na wielu wystawach europejskich.
- Obraz „Zima — Odwrót Napoleona spod Moskwy" jest wyjątkowy w dorobku Wierusza-Kowalskiego ze względu na historyczny temat. Artysta specjalizował się głównie w scenach rodzajowych: potyczkach, napadach, wypadkach w podróży, samotnych wilkach w śnieżnej scenerii, tu mamy jeden z ważnych momentów XIX-wiecznej historii, klęska armii Napoleona — zauważyła Lajus.
W wyniku działań restytucyjnych Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego do Polski powróciło już ponad 920 dóbr kultury. Obecnie resort prowadzi ponad 200 spraw restytucyjnych w 18 krajach. (PAP)
ksi/ dki/
