W Toruniu otwarto wystawę plakatów Andrzeja Pągowskiego „Wajda na nowo”

Pągowski jest związany z twórczością Wajdy od ponad 40 lat. W 1981 r. stworzył plakat do „Człowieka z żelaza”, do którego reżyser żywił szczególny stosunek. W dorobku ma też ilustracje m.in. do „Dantona”, „Pierścionka z orłem w koronie” i „Powidoków”. W 2021 r., pięć lat po śmierci Wajdy, artysta postanowił ponownie przyjrzeć się jego kinu. W rezultacie powstała kolekcja 60 nowych graficznych interpretacji pt. „Wajda na nowo”. – To projekt, który powstał w pandemii, kiedy okazało się, że brakuje mi kontaktu z wami, podsłuchiwania, jak odczytujecie te plakaty. Byłem sam w domu i nagle wymyśliłem ten projekt. Wymyśliłem troszeczkę tak, jakbym chciał, żeby to wyglądało – czyli jeżeli Agnieszka Holland dzwoni do mnie, żebym zrobił „Franza Kafkę” czy „Obywatela Jonesa”, to rozmawiamy. Kiedy Wojtek Smarzowski spotyka się ze mną po pierwszej projekcji „Domu dobrego”, to też rozmawiamy. Nagle Andrzeja nie ma. Oczywiście były tytuły, które robiłem z Andrzejem za jego życia, ale nie było jego. Nie mogłem z nim porozmawiać o niektórych filmach. Pomyślałem, że będę je oglądał po kolei – wspomniał Pągowski podczas niedzielnego wernisażu.

CZYTAJ TAKŻE

Reżyser, który był Polską. Mija 10 lat od śmierci Andrzeja Wajdy

W 2026 r. ustanowionym decyzją Senatu RP Rokiem Andrzeja Wajdy artysta wzbogacił przedsięwzięcie o cykl „Wajda na nowo – suplement”, na który składa się 14 nowych plakatów do teatralnych realizacji reżysera, w tym „Hamleta” z Teresą Budzisz-Krzyżanowską oraz „Makbeta” z Tadeuszem Łomnickim i Magdaleną Zawadzką. – To nie jest projekt tylko graficzny, to projekt prawie naukowy. Rozmawiałem ze scenografami, kostiumologami, z aktorami. Bardzo wiele dały mi rozmowy z aktorami, kiedy opowiadali, jak Andrzej z nimi pracował. Były też takie sytuacje, że mówili, że Andrzeja na planie nie było, że on był w tym momencie myślami gdzieś indziej. Jak zacząłem to sobie ustawiać datami, to rzeczywiście były takie momenty, kiedy Andrzej przechodził trochę w inne rejony – czasami w miłość, czasami w politykę – dodał.

Autor plakatów chciałby zachęcić widzów, by wrócili do twórczości Wajdy, odkryli jego mniej znane dzieła. – Oczywiście, byłem naiwny. Myślałem, że będę mógł powiedzieć: proszę państwa, naprawdę to jest po to, żebyście mogli obejrzeć te filmy, ale nie możecie obejrzeć tych filmów. Cały czas apeluję: jeżeli ciągle mówi się o naszym największym reżyserze, to dlaczego nie ma miejsca, gdzie można obejrzeć każdy jego film? Dlatego tak chętnie pokazuję ten projekt na festiwalach, gdzie jest publiczność filmowa, gdzie są młodzi twórcy, gdzie są ludzie, którzy może zadają sobie trud, żeby to obejrzeć – podsumował.

Prezes Fundacji Tumult i dyrektor festiwalu ToruńCamerimage Marek Żydowicz postanowił zaprezentować ekspozycję, mimo że w 2024 r. „Wajda na nowo” gościł w toruńskiej Galerii Artus. – Gdyby stosować filozofię, że obraz raz pokazany jest już niegodny ponownego zaprezentowania publiczności, to wiele dzieł nigdy by nie zaistniało w naszej świadomości i nie zmieniałoby naszej wrażliwości estetycznej, o co Fundacja Tumult zabiega od początku swojego istnienia. Uważamy, że kształcenie w zakresie estetyki w Polsce jest poniżej wszelkiej krytyki albo właściwie w ogóle go nie ma. Postanowiliśmy, że będziemy w ramach swojej aktywności – czy to wystawienniczej, czy filmowej – starali się przywrócić względną równowagę pomiędzy nadmiarem negatywnych emocji, które proponują nam współczesne media, a sztuką, która jest zjawiskiem próbującym odwoływać się do piękna, dobra, do tych wartości, które czasami tak bardzo wypieramy z życia codziennego – powiedział.

Żydowicz zwrócił uwagę, że plakat to sztuka znaku, skrótu myślowego, anegdoty, „ale zawartej w kompilacji elementów kompozycyjnych, które celnie będą nas prowadziły do treści”. – Większość ludzi myśli, że emocje w filmie wystarczą. Ciągle zadaję pytanie artystom: powiedz mi, potrafisz wyrazić emocje w swojej sztuce? Tak! A teraz mi powiedz: potrafisz wyrazić uczucia? Wszyscy potrafią wyrażać emocje, ale nie potrafią wyrażać uczucia. A tutaj jest wiele plakatów, które właśnie to robią. Za to jestem tobie, Andrzeju, bardzo wdzięczny, bo to potrafią tylko najwięksi artyści – podkreślił.

Wystawę, zorganizowaną w ramach wydarzenia Filmowa Jesień w Kujawsko-Pomorskiem, można oglądać do 8 lutego 2027 r.

Andrzej Pągowski jest autorem ponad 1 tys. prac wydanych drukiem od 1977 roku w Polsce i za granicą. Znany szczególnie z plakatów filmowych i teatralnych. Stworzył afisze m.in. do filmów „Zielona granica”, „Kler”, „Miś” oraz „Sztuka Kochania”. Jego dzieła znajdują się m.in. w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Nowym Jorku i San Francisco, w Centrum Pompidou w Paryżu. Plakat jego autorstwa „Uśmiech wilka” został umieszczony wśród 100 najważniejszych dzieł sztuki nowoczesnej w zbiorach Metropolitan Museum of Modern Art. 

34. Międzynarodowy Festiwal Filmowy ToruńCamerimage potrwa do soboty 14 listopada. Jego patronem medialnym jest Polska Agencja Prasowa. (PAP)

dap/ miś/