W zrewitalizowanym budynku po kopalni otwarto Muzeum Wałbrzyszan „Tygiel”. Na zdjęciu dyrektor placówki Marek Arcimowicz. Fot. PAP/Maciej Kulczyński
Muzeum Wałbrzyszan „Tygiel”, nowa placówka na mapie kulturowej miasta, zostało w poniedziałek (16 listopada) otwarte na terenie Centrum Nauki, Kultury i Sztuki „Stara Kopalnia”. – Tożsamość tego miasta powstała ze spotkania wielu ludzi, różnych narodowości i ich doświadczeń – powiedziała ministra kultury Marta Cienkowska.
Prezydent Wałbrzycha, Roman Szełemej podkreślił, że „Tygiel” to miejsce opowiadania osobistych historii. – To opowieść o naszym życiu, naszej historii. To miejsce będzie żyło, będzie się wzbogacało, będzie się zmieniać, będzie to coraz ciekawsza narracja, bo taki jest sens tego miejsca, takie jest zresztą nasze życie na Dolnym Śląsku, w Wałbrzychu – mówił prezydent.
Na zdjęciu: Roman Szełemej, prezydent Wałbrzycha i ministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska. Fot PAP/Maciej Kulczyński
Ministra kultury, Marta Cienkowska, zwróciła uwagę na wielokulturową tkankę Wałbrzycha po 1945 r. – 80 lat temu spotkalibyśmy tu ludzi, którzy przyjechali z różnych stron Polski i Europy, kształtując wielokulturowy charakter Wałbrzycha, z bardzo różnym bagażem doświadczeń. Niektórzy szukali pracy i lepszego życia. Inni stracili swoje domy, przeżyli wojnę, przesiedlenia i próbowali odnaleźć się w zupełnie innej rzeczywistości. I to właśnie na ich historiach powstał współczesny Wałbrzych. Aby zrozumieć Wałbrzych, trzeba zrozumieć, jak niezwykłe było to spotkanie – mówiła ministra.
Cienkowska zwróciła też uwagę na charakter Wałbrzycha i innych miast na ziemiach zachodnich. Wałbrzych nie został zniszczony podczas wojny, nadal działały tu kopalnie i zakłady przemysłowe. Jeszcze w 1946 r. Niemcy stanowili większość mieszkańców miasta. Jednocześnie przyjeżdżali tutaj Polacy z Kresów i centralnej Polski. Do Wałbrzycha trafili także polscy górnicy wracający z Francji, którzy przywieźli ze sobą nie tylko doświadczenie zawodowe, ale też francuskie zwyczaje i kulturę – mówiła Cienkowska.
Wielokulturowy obraz miasta uzupełniali też Żydzi ocaleni z Holokaustu, a później uchodźcy z Grecji i Macedonii. – Z czasem z tych wszystkich różnic zaczęła powstawać nowa wspólnota. I właśnie to w historii Wałbrzycha jest tak wyjątkowe. Jego tożsamość powstała ze spotkania wielu ludzi, różnych narodowości i tych różnych doświadczeń. Dlatego trudno wyobrazić sobie też lepszą nazwę na to muzeum niż „Tygiel” – mówiła Cienkowska.
Nowe muzeum znajduje się w zrewitalizowanym budynku pokopalnianego kompleksu Stara Kopalnia w Wałbrzychu, gdzie do lat 90. XX w. działała kopalnia „Julia”. „Tygiel” mieści się na czterech kondygnacjach, a centralnym punktem ekspozycji jest wielkich rozmiarów instalacja – drzewo wykonane z zespawanych ze sobą elementów poprzemysłowych. Drzewo „wyrasta” z donicy wypełnionej węglem i pokruszoną porcelaną, będącymi symbolami przemysłowego oblicza Wałbrzycha.
Dyrektor projektu „Tygla” Marek Arcimowicz podkreślił, że to drzewo tożsamości Wałbrzyszan, ale też symbol znany w wielu najstarszych kulturach. – Ale drzewo jest żywe wtedy, kiedy ma liście, a ponieważ od kilku dekad byłem czynnym fotografem zawodowym, to nie mogłem się oprzeć temu, żeby powiesić tu fotografie Wałbrzyszan. I myślę sobie, że jesteśmy pierwszym pokoleniem – bo te lata wcześniejsze, dzieciństwa nawet mojego, były takimi latami niepewności – które czuje, że jest stąd, że znowu mamy swoją, zbudowaną wewnątrz wałbrzyską tożsamość – mówił Arcimowicz.
Do pojęcia tożsamości odwołała się również noblistka Olga Tokarczuk. – Pamiętajmy, że tożsamość to nie jest coś, co nas oddziela od innych i co mówi: ja jestem tym, a ty jesteś kimś innym, w związku z tym nie mamy ze sobą nic wspólnego. Wręcz przeciwnie. Tożsamość powinna być zawsze rozpatrywana jako twór piętrowy (…). Jestem Dolnoślązaczką, jestem Polką, jestem Europejką i w tym najwyższym wymiarze jestem też mieszkanką Ziemi – mówiła Tokarczuk.

Na zdjęciu: Olga Tokarczuk na otwarciu Muzeum Wałbrzyszan Tygiel. Fot. PAP/Maciej Kulczyński
Pisarka zwróciła przy tym uwagę, że jest „ważniejsze” słowo niż tożsamość – to, jak mówiła, „poczucie wspólnoty”. – Tym właśnie jest to muzeum. Materialnym wyrazem poczucia wspólnoty, którą tworzymy. Mieszkając na Dolnym Śląsku, przyglądałam się właściwie przez całe życie, jak trudny jest proces, który kształtuje poczucie tego, że żyjemy w tym samym malutkim kawałku świata, że jesteśmy ze sobą związani – mówiła Tokarczuk.
Na parterze zrewitalizowanego budynku kopalni, w przestrzeni, w której znajdują się korzenie instalacji, ustawiono również tablicę z biogramami osób zasłużonych dla miasta. W kolejnych pomieszczeniach na tym poziomie zrekonstruowano fragment wałbrzyskiej ulicy i kamienicy – z kioskiem, budką telefoniczną, apteką oraz sklepem odzieżowym.
Kolejne kondygnacje to podróż przez historię miasta. – Idea naszego muzeum mówi przede wszystkim o wielokulturowości i powojennej historii miasta, aż po współczesność, ale fragment ekspozycji poświęcony jest też mieszkańcom, którzy żyli tu przed II wojną światową; zresztą sporo z nich zostało po wojnie w Wałbrzychu – mówiła Wioletta Wrona-Gaj, kierownik Muzeum Przemysłu i Techniki i koordynatorka merytoryczna Muzeum Wałbrzyszan „Tygiel”.
Fragmenty wystawy poświęcone są też historii górnictwa, tkactwa oraz produkcji porcelany. To branże tworzące w przeszłości przemysłowy obraz miasta.
Na kolejnych kondygnacjach można zobaczyć m.in. rekonstrukcję wałbrzyskiego mieszkania z okresu PRL. Gabloty wypełnione są wieloma przedmiotami, będącymi darami Wałbrzyszan lub artefaktami odnalezionymi podczas remontów.
Na ostatnim piętrze znajduje się m.in. kino studyjne, gdzie będą wyświetlane filmy związane z Wałbrzychem. W tej przestrzeni „Tygla” Arcimowicz chce też wznowić działanie Wałbrzyskiej Galerii Fotografii. (PAP)
pdo/ aszw/