uroczystości pogrzebowe dwóch żołnierzy podziemia niepodległościowego - Jana Dyrki i Jerzego Kuczki. Fot. PAP/Jarek Praszkiewicz
Na Centralnym Cmentarzu Komunalnym w Katowicach odbyły się w poniedziałek (16 listopada) uroczystości pogrzebowe dwóch żołnierzy podziemia niepodległościowego — Jana Dyrki i Jerzego Kuczki. Ich szczątki zostały odnalezione podczas pras poszukiwawczo-ekshumacyjnych, prowadzonych w 2023 r.
Organizatorem pogrzebu był katowicki oddział Instytutu Pamięci Narodowej. Uroczystości miały charakter państwowy; odbywały się z pełnym ceremoniałem wojskowym. Brali w nich udział m.in. przedstawiciele rodzin poległych żołnierzy oraz przedstawiciele władz. Ceremonia rozpoczęła się w południe w kaplicy cmentarnej, gdzie została odprawiona msza św., kazanie wygłosił kapelan garnizonu Bielsko-Biała ks. kpt. Paweł Jaworski. Po mszy kondukt żałobny udał się do Kwatery Żołnierzy Niezłomnych, gdzie pochowano szczątki obu bohaterów.
Na zdjęciu: Uroczystości pogrzebowe dwóch żołnierzy podziemia niepodległościowego. Fot. PAP/Jarek Praszkiewicz
Dyrektor katowickiego oddziału IPN Andrzej Sznajder powiedział, że poniedziałkowe uroczystości to przede wszystkim spełnienie chrześcijańskiego, a zarazem naturalnego i oczywistego, obowiązku pogrzebania ciała ludzkiego. - Tymczasem komunistyczni oprawcy tym dwóm młodym ludziom nie tylko odmówili prawa do życia, ale też uznali za zbędne pogrzebać ich w sposób, który należy się każdemu człowiekowi. To bardzo podły rodzaj zemsty, którego się dopuszczono, a który jednocześnie obnaża barbarzyństwo systemu komunistycznego – powiedział dr Sznajder.
Jak dodał, poniedziałkowe uroczystości to także spełnienie drugiego obowiązku – oddania honoru rodakom poległym w walce o wolność ojczyzny, których komuniści próbowali pozbawić czci, zrównując ich z przestępcami i chcieli skazać na zapomnienie, ukrywając miejsca ich pochówku.
Jan Dyrka urodził się w 1922 r. w Winownie. Wraz ze starszym bratem Józefem służył w Armii Krajowej w oddziale sierż. (późniejszego ppor.) Władysława Musialika ps. „Bolesław”. Po zakończeniu okupacji „Bolesław” odtworzył struktury podziemia, tworząc liczne i dobrze zorganizowane zgrupowanie Ruchu Oporu AK (ROAK), działające na obszarze powiatów: częstochowskiego, lublinieckiego, zawierciańskiego, tarnogórskiego i będzińskiego – podał IPN.
W kwietniu 1945 r. Dyrka został powołany do wojska, z którego zdezerterował podczas urlopu żniwnego. 8 grudnia 1945 r. uczestniczył w zwycięskiej potyczce oddziału „Bolesława” z obławą Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego pod Cynkowem. Następnie służył w plutonie specjalnym Bronisława Musialika ps. „Giętki”. Oddział ten prowadził akcje zaopatrzeniowe, zatrzymując na szosie Częstochowa–Katowice ciężarówki Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy (UNRRA) i przejmując przewożoną nimi żywność na potrzeby zgrupowania „Bolesława”.
W sierpniu 1946 r. „Giętki” wraz z pięcioma żołnierzami kwaterował u swojego szwagra na tzw. Pustkowiu Brynickim, w pobliżu Ożarowic. Po donosie pojawiła się tam grupa operacyjna 35 Pułku Piechoty z Tarnowskich Gór, prowadzona przez szefa Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Zawierciu. Po otoczeniu zabudowań i odkryciu, że grupa partyzantów ukrywa się w stodole, wywiązała się gwałtowna walka.
Żołnierze ROAK próbowali przedrzeć się do lasu przez pierścień okrążenia. Udało się to jedynie rannemu dowódcy. Jeden z partyzantów został aresztowany, a czterech odniosło śmiertelne obrażenia. Gospodarz i jego brat zostali zmuszeni do załadowania na ciężarówkę ciał jednego z poległych partyzantów oraz drugiego, ciężko rannego. Obaj zostali przewiezieni do Tarnowskich Gór.
75 lat po tych wydarzeniach w księgach parafii św. Józefa Robotnika odnaleziono wpis dotyczący pochówku Jana Dyrki na cmentarzu parafialnym w Tarnowskich Górach. Późniejsza o kilka dni data pochówku sugerowała, że był on ciężko rannym partyzantem, który zmarł wkrótce po obławie. Analiza zdjęć lotniczych oraz kilku zachowanych grobów z 1946 r. pozwoliła wytypować nieoznaczoną mogiłę. Szczątki Jana Dyrki odnaleziono we wrześniu 2023 r. na cmentarzu parafialnym w Tarnowskich Górach.
Jerzy Kuczka urodził się w lipcu 1929 r. w Katowicach. W 1946 r. wstąpił do Harcerstwa Konspiracyjnego Polski, a następnie do Polskich Sił Demokratycznych i Polskiej Tajnej Armii Demokratyczno-Wyzwoleńczej. Był dwukrotnie zatrzymywany w związku z działalnością konspiracyjną, która obejmowała m.in. redagowanie i kolportowanie ulotek antykomunistycznych. W planach organizacji znajdowało się również niszczenie pomników upamiętniających Armię Czerwoną.
W 1946 r. został skazany na rok więzienia za przechowywanie broni palnej, jednak zwolniono go ze względu na młody wiek. Po kolejnym zatrzymaniu, we wrześniu 1948 r., Wojskowy Sąd Rejonowy w Katowicach skazał go na trzy lata więzienia. Chorujący Kuczka nie otrzymał na czas odpowiedniej opieki medycznej. Zmarł w więzieniu przy ul. Mikołowskiej w Katowicach 10 lipca 1949 r., nie ukończywszy nawet 20 lat. Szczątki Jerzego Kuczki odnaleziono w lipcu 2023 r. na cmentarzu parafialnym przy ul. Panewnickiej w Katowicach. (PAP)
kon/ aszw/