Wizualizacja zwycięskiej koncepcji rewitalizacji obiektu w Bieżuniu autorstwa pracowni Archigrest i topoScape. Fot. mwmskansen.pl/
Powstają szczegółowe plany rewitalizacji XVIII-wiecznego pałacu Zamoyskich w Bieżuniu, gdzie znajdzie siedzibę Muzeum Konstytucji, upamiętniające także Andrzeja Zamoyskiego (1717-1792), autora „Zbioru praw sądowych”.
Nieruchomość w Bieżuniu (pow. żuromiński, Mazowsze), gdzie znajduje się pochodzący z XVIII wieku pałac rodu Zamoyskich, samorząd województwa mazowieckiego kupił pod koniec 2019 r. Należący wcześniej do prywatnego właściciela obiekt był opuszczony i popadał w ruinę. W tym roku na rewitalizację zabytkowego zespołu pałacowego mazowiecki samorząd przeznaczył ponad 31,6 mln zł.
- Pracujemy obecnie nad szczegółami projektu rewitalizacji pałacu Zamoyskich. Dotyczy on także jego otoczenia, w tym parku, założeń ogrodowych oraz obronnych z fortyfikacjami bastionowymi i fosą. Mam nadzieję, że finał tych prac będzie miał miejsce w przyszłym roku - powiedział w czwartek PAP Jerzy Piotrowski, kierownik Muzeum Małego Miasta w Bieżuniu.
Przypomniał, że celem przedsięwzięcia od samego początku, czyli od kupna nieruchomości, jest utworzenie w pałacu Muzeum Konstytucji, które upamiętniać będzie również Andrzeja Zamoyskiego, autora „Zbioru praw sądowych”, dzieła wydanego w 1778 r. w Warszawie, będącego próbą pełnej kodyfikacji prawa I Rzeczypospolitej. Główny zarys tego dzieła powstał właśnie w Bieżuniu.
- Chociaż w różnych placówkach w kraju są oczywiście eksponaty czy działy poświęcone konstytucji, to Muzeum Konstytucji jeszcze nie ma. Chcemy to zmienić, doceniając przy tym wkład Andrzeja Zamoyskiego w rozwój polskiej państwowości i nowoczesnej myśli o państwie. Jego kodeks stał się przecież zrębem Konstytucji 3 Maja - podkreślił Piotrowski.
W konkursie na przygotowanie koncepcji rewitalizacji i adaptacji do celów muzealnych, kulturalnych i naukowych zespołu pałacowego w Bieżuniu wraz z jego założeniem obronnym pierwszą nagrodę zdobyły pracownie architektoniczne Archigrest i topoScape z Warszawy. Organizatorami konkursu, który został rozstrzygnięty z końcem 2023 r., były oddział warszawski Stowarzyszenia Architektów Polskich - SARP oraz Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu, którego oddziałem jest Muzeum Małego Miasta w Bieżuniu.
Piotrowski wyjaśnił, że w ramach rewitalizacji, zgodnie z barokowym typem rezydencji entre cour et jardin, w oparciu o fragmenty fundamentów, które odkryto podczas prac archeologicznych, odbudowane zostaną pałacowe oficyny, gdzie znajdą się hotel i restauracja. - Dopracowujemy aktualnie szczegóły, w tym wygląd tynków, drzwi, okien, posadzek i parkietów. W czasie wykopalisk natrafiliśmy na oryginalne kafle i zakładamy, że posłużą one do stworzenia niektórych elementów wyposażenia wnętrz - dodał kierownik Muzeum Małego Miasta w Bieżuniu.
W ramach przeprowadzonych dotąd wstępnych robót związanych z rewitalizacją, w pobliżu pałacu Zamoyskich powstały już dwie studnie głębinowe, które w przyszłości będą zasilały m.in. fosę okalającą rezydencję i bastiony, a także kanał wodny i fontannę, będące elementami aranżacji części parkowej oraz ogrodowej, składającej się zarówno z założenia w typie angielskim, jak i francuskim.
Bieżuń otrzymał prawa miejskie w 1406 r. od księcia mazowieckiego Ziemowita. Był siedzibą rodu Sierpskich, a następnie Zamoyskich. Andrzej Zamoyski, prawnik i kanclerz wielki koronny, mieszkał tam od 1767 r., a od 1769 r. wraz z małżonką Konstancją z Czartoryskich.
Opracowany przez niego „Zbiór praw sądowych”, który m.in. uwalniał od poddaństwa część chłopów, a także wprowadzał system umów i kontraktów między włościanami a dworem, został uznany przez część szlachty i magnaterii za zbyt radykalny i został odrzucony przez Sejm w 1780 r. Mniej więcej w tym samym czasie Andrzej Zamoyski opuścił Bieżuń, przenosząc się na stałe do Zamościa. Jako X ordynat zamojski działał w latach 1777-1792 i został pochowany w tamtejszej katedrze.
W Bieżuniu z inicjatywy Andrzeja Zamoyskiego w latach 60. XVIII wieku wybudowano murowany kościół Świętej Trójcy. Przeprowadzono także regulację zabudowy miasta i układu głównych ulic. Jedną z pamiątek związanych z kanclerzem wielkim koronnym jest tam również XVIII-wieczny pałac, kilkukrotnie przebudowany w latach 1714-1780, wraz z parkiem o powierzchni około 12 ha.
W 2017 r. Bieżuń obchodził Rok Andrzeja Zamoyskiego w 300. rocznicę jego urodzin. Z tej okazji tamtejsze Muzeum Małego Miasta wydało reprint składającego się z trzech części, liczącego ponad 370 kart, „Zbioru praw sądowych”. Publikacja na papierze czerpanym ukazała się w bibliofilskim nakładzie 500 egzemplarzy. (PAP)
mb/ aszw/
