Prace Marii Jaremy w krakowskiej Cricotece. Fot. PAP/Jacek Bednarczyk
Twórczość Marii Jaremy, Ewy Juszkiewicz, Agaty Kus, Doroty Kuźnik, Teresy Tyszkiewicz - artystek, które przez dekady zmieniały historię sztuki i dziś wyznaczają współczesne nurty na rynku sztuki - eksponowana jest na dwóch wystawach w DESA Unicum.
„Te dwa pokazy stanowią opowieść o sztuce, o tym, jak artystki zmieniają reguły gry a także o zmianie pozycji kobiet w świecie artystycznym - od funkcjonowania na marginesie instytucji po obecność w międzynarodowych rankingach i najważniejszych kolekcjach” – zaznaczają organizatorzy wydarzenia w DESA Unicum. – Wystawy „Nowe Pokolenie po 1989” oraz „Klasycy Awangardy po 1945” prowadzą przez niemal 100 lat twórczości kobiet, od powojennej awangardy po najmłodsze pokolenie artystek – dodają eksperci rynku sztuki.
Maria Jarema, Ewa Juszkiewicz, Agata Kus, Dorota Kuźnik, Teresa Tyszkiewicz to twórczynie reprezentujące różne generacje, media i języki artystyczne. - Nasze ekspozycje pozwalają prześledzić proces stopniowego „wychodzenia z cienia”, od powojennej awangardy po kolejne pokolenia – zaznacza organizatorka obecnych wystaw Anna Szynkarczuk, z działu sztuki współczesnej DESA Unicum.
Prace Marii Jaremy biją rekordy na rynku sztuki. Jarema, znana jako „Jaremianka”, była jedną z najbardziej nowatorskich postaci polskiej awangardy. Niedawno jej twórczość była prezentowana w ramach wystawy „Kwestia Kobieca” w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.
To, że artystka wybrała rzeźbę, którą studiowała u Xawerego Dunikowskiego, świadczyło o jej dążeniu do przekraczania narzuconych kobietom ograniczeń. Pobyt w Paryżu i kontakt z europejską awangardą, w czasie, gdy powstała „Guernica” Picassa, wzmocniły jej potrzebę poszukiwania własnego języka artystycznego. Doświadczenie wojny skierowało ją ku malarstwu, które stało się jej głównym medium. Na wystawie w DESA Unicum prezentowany jest obraz „Rybak” z 1948 roku, powstały niedługo przed jej śmiercią w wieku 50 lat.
- Sztuka kobiet to również historia negocjowania ról społecznych. Zofia Stryjeńska, aby móc studiować, musiała przebrać się za mężczyznę. Choć dziś dostęp do edukacji artystycznej jest powszechny, napięcia związane z oczekiwaniami wobec kobiet pozostają aktualne – zauważa Anna Szynkarczuk.
Prezentowana na wystawie „Nowe Pokolenie po 1989 r.” praca Natalii Bażowskiej jej „Game Changer” opowiada o momencie przełomu i tworzeniu własnych zasad. Podobne wątki podejmuje Dorota Kuźnik, która w cyklu „Sisterhood” pokazuje dziewczynki i nastolatki w codziennych sytuacjach, nadając im wymiar symboliczny, związany z doświadczeniem przemocy i potrzebą budowania więzi. Z kolei Małgorzata Rittersschild, prezentowana na wystawie „Klasycy Awangardy po 1945”, tworzy uniwersalną opowieść o człowieku – noszącym w sobie pamięć traum, ale też zdolność odradzania się. Po latach wycofania z życia artystycznego, dziś prace artystki powracają na rynek sztuki.
W międzynarodowym rankingu Artprice 2025, wśród 100 najbardziej pożądanych twórców i twórczyń w kategorii ultra contemporary, znalazły się dwie Polki – na szóstym miejscu Ewa Juszkiewicz, a na 63. Agata Kus. To sygnał, że polskie artystki odnoszą dziś sukcesy na arenie międzynarodowej, budują rozpoznawalność, biją rekordy aukcyjne, trafiają do prestiżowych galerii i kształtują nowy sposób przedstawiania sztuki Europy Środkowo-Wschodniej. Nie zawsze tak było. Przez dekady ich obecność w obiegu sztuki była ograniczana przez uwarunkowania społeczne i instytucjonalne. Dwie wystawy sztuki współczesnej w DESA Unicum pozwalają prześledzić proces stopniowego „wychodzenia z cienia” – od powojennej awangardy po kolejne pokolenia.
Obok szerokiej reprezentacji twórczości kobiet odwiedzający zobaczą również prace Kantora, Wróblewskiego, Nowosielskiego i Stażewskiego. Łącznie ekspozycje obejmują 145 prac.
Wystawy „Nowe Pokolenie po 1989” - do 21 maja, „Klasycy Awangardy po 1945” - do 28 maja można oglądać w Salonie DESA Unicum w Warszawie. (PAP)
Anna Bernat
abe/ dki/
