Na pomysł nadawania Orderu Uśmiechu wpadła w 1968 r. redakcja „Kuriera Polskiego”. Inspiracją był wywiad z pisarką Wandą Chotomską przeprowadzony z okazji pięciolecia telewizyjnej dobranocki „Jacek i Agatka”. Pisarka opowiedziała w nim o małym pacjencie szpitala w Konstancinie, który chciał nadać medal Jacusiowi.
W telewizji i na łamach „Kuriera Polskiego” ogłoszono konkurs na wzór odznaczenia, któremu przewodniczył grafik Szymon Kobyliński. Nadeszło na niego ponad 40 tys. prac.
Order Uśmiechu z numerem 1 w lutym 1969 r. otrzymał prof. Wiktor Dega, światowej sławy chirurg ortopeda z Poznania, któremu tysiące dzieci zawdzięczały zdrowie i życie. W czasie uroczystości dekoracji prof. Dega był pasowany czerwoną różą i musiał wypić puchar kwaśnego soku z cytryny z uśmiechem na twarzy. Ta forma ceremonii obowiązuje do dziś. Od wręczenia pierwszego orderu dwa razy w roku – w pierwszym dniu wiosny i w ostatnim dniu lata – zbiera się kapituła, aby zatwierdzić kolejnych kawalerów orderu.
W 1976 r. jej przewodniczący Cezary Leżeński rozpoczął starania o to, aby Order Uśmiechu wyszedł poza granice Polski. Trzy lata później, w ogłoszonym przez ONZ Międzynarodowym Roku Dziecka, sekretarz generalny Kurt Waldheim nadał mu oficjalny status odznaczenia międzynarodowego.
Na prezentowanej fotografii, wykonanej 31 maja 1977 r. w Warszawie przez Leszka Łożyńskiego, widać uroczystość wręczenia Orderu Uśmiechu Peterowi Ustinovowi w Teatrze Wielkim. Został jego 111. laureatem. Brytyjskiego aktora dekorował Cezary Leżeński. Ustinov otrzymał Order Uśmiechu nie za role filmowe, lecz za wieloletnie zaangażowanie w pomoc dzieciom. Od 1969 r. działał na rzecz UNICEF-u jako ambasador dobrej woli, wykorzystując swoją popularność do pozyskiwania funduszy dla tej organizacji.
Subskrybenci serwisu PAP mogą ją pobrać bezpłatnie do zilustrowania tego tekstu.
16 listopada 1992 r. powstało stowarzyszenie Kapituła Orderu Uśmiechu, na czele którego stanął Leżeński. W 1996 r. w Rabce odbył się Pierwszy Światowy Zlot Kawalerów Orderu Uśmiechu. Ponad 60 szkół i przedszkoli w Polsce nosi nazwy kawalerów Orderu Uśmiechu, a w Głuchołazach powstało muzeum tego odznaczenia.
„W gronie kapituły, liczącym obecnie 55 osób, zasiadają przedstawiciele: Anglii, Argentyny, Australii, Białorusi, Belgii, Francji, Izraela, Kanady, Niemiec, Rosji, Tunezji, Ukrainy, USA, Węgier i Włoch, Rumunii, Litwy, Czech, Gruzji, Armenii, Japonii, Serbii i Czarnogóry” – podaje strona Orderu Uśmiechu. „Obok księdza katolickiego jest tam pastor ewangelicki, obok rabina – mułła islamski, obok księdza prawosławnego – lama buddyjski. Wszyscy obradują w zgodzie, bo najważniejsze jest dobro dzieci, a nie poglądy polityczne, wyznanie religijne, narodowość czy rasa. Za tolerancję, wyrozumiałość i życzliwość Międzynarodowa Kapituła Orderu Uśmiechu została wyróżniona w 2001 r. Medalem za Zasługi dla Tolerancji” – napisano dalej.
W ciągu 57 lat dzieci nagrodziły Orderem Uśmiechu blisko 900 osób z ponad 40 krajów. Wśród nich są politycy i dostojnicy religijni, lekarze, pedagodzy, działacze społeczni, artyści, aktorzy, piosenkarze, literaci i sportowcy. Na liście są m.in.: papież Jan Paweł II, Dalajlama XIV, grafik Bohdan Butenko, pisarka Wanda Chotomska, Jerzy Henryk Chmielewski, aktorzy Anna Dymna, Alina Janowska i Piotr Fronczewski, piosenkarka Majka Jeżowska, polityk Jacek Kuroń, piłkarz Jakub Błaszczykowski.
W kwietniu 2024 r. po raz pierwszy w historii odznaczenia kapituła wykreśliła jednego z laureatów - kapelana „Solidarności” ks. Stanisława S. Był oskarżony o pedofilię, ale nigdy nie został skazany, ponieważ jego czyny uległy przedawnieniu. Kapituła uznała, że oskarżenia stoją w sprzeczności z wartościami, które reprezentuje Order.
Archiwum fotograficzne Polskiej Agencji Prasowej liczy kilkadziesiąt milionów zdjęć i wciąż wzbogaca się o nowe kolekcje. Jego zasoby sięgają lat 20. XX wieku. Stanowi ważną część dziedzictwa narodowego. Zatrzymane w kadrach obrazy rejestrują każdy aspekt życia społecznego, politycznego, gospodarczego, kulturalnego i religijnego na przestrzeni ostatnich 100 lat.
Profesjonalna digitalizacja zasobów fotograficznych PAP umożliwia szeroki do nich dostęp przez stronę PAP (
https://fotobaza.pap.pl/). Nad prawidłową identyfikacją oraz szczegółowym opisem zdjęć pracuje zespół specjalistów, przeglądając materiały źródłowe w czytelniach i archiwach. Klienci są na bieżąco informowani o nowych zdjęciach w Bazie Fotograficznej PAP.
Zainteresowała cię ta historia? Zapisz się na newsletter PAP Fotobox (
https://rejestracja.pap.com.pl/fotobox) i co miesiąc odkrywaj m.in. archiwalne kadry dotyczące postaci, miejsc i wydarzeń.
Tomasz Szczerbicki (PAP)
szt/ miś/
Kanclerz Międzynarodowej Kapituły Orderu Uśmiechu Cezary Leżeński (z lewej) dekoruje brytyjskiego aktora Petera Ustinova (z prawej). Fot. PAP/Leszek Łożyński
