Czerwono-czarne naskalne rysunki zwierząt sprzed ok. 13 500 lat w jaskiniach w Castro Urdiales (Hiszpania). Fot. PAP/EPA
Twórcy sztuki naskalnych korzystali z wzorców kompozycyjnych, według których malowali. Najczęściej w centralnym miejscu umieszczali zwrócone w lewo bizony, skierowane w prawo konie i kozły – pokazała analiza 500 motywów graficznych z dziewięciu jaskini Kraju Basków.
Dr Inaki Intxaurbe, badacz z Uniwersytetu Kraju Basków (EHU), przeanalizował 500 motywów graficznych znajdujących się w dziewięciu jaskiniach Kraju Basków, wspólnoty autonomicznej w Hiszpanii. Powstały one około 16–14 tys. lat temu.
„Chciałem sprawdzić, czy obrazy powstawały przypadkowo, czy też ich twórcy kierowali się określonym schematem” – powiedział dr Intxaurbe, cytowany w komunikacie uczelni.
Zastosował metody statystyczne oraz analizę sieciową całego zbioru przedstawień, aby odtworzyć wzorce relacji między poszczególnymi elementami malowideł. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie „Journal of Archaeological Method and Theory”.
Badacz odnalazł wzorce, według których tworzono prehistoryczne malowidła. Jego analiza pokazuje, że sztukę jaskiniową tworzono w sposób uporządkowany.
Najczęściej centralne miejsce malowideł zajmują bizony, konie i kozły. Pozostałe zwierzęta pełnią określone funkcje kompozycyjne wokół nich.
„Bizony są zazwyczaj zwrócone w lewo, a konie w prawo. Zdarzają się przypadki, gdy układ jest odwrotny, ale są one rzadkie. To pokazuje, że system nie jest przypadkowy i że za tymi przedstawieniami kryje się jakaś ogólna idea, ważny element symboliki” – podkreślił badacz.
Za rysunkami kryje się więc uporządkowana struktura, zamysł lub kod graficzny, choć ich znaczenia naukowcy wciąż nie potrafią odczytać i wyjaśnić. Wiadomo, że malowidła miały dla ich twórców szczególne znaczenie, ponieważ wykonywano je tylko w wybranych jaskiniach.
Już w latach 50. XX wieku przypuszczano, że malowidła sztuki naskalnej nie są przypadkowe, bo większość zwierząt przedstawiano zwróconych w lewo.
„Niektórzy badacze tłumaczyli to tym, że większość artystów była praworęczna, dlatego wygodniej było im malować zwierzęta skierowane w lewo. Nasze wyniki pokazują jednak, że jeden z najczęściej przedstawianych gatunków, czyli koń, statystycznie najczęściej zwrócony jest właśnie w przeciwną stronę, czyli w prawo” – zauważył dr Intxaurbe.
Podkreślił również, że zastosowaną przez niego metodę można wykorzystywać do porównywania np. różnych paleolitycznych systemów graficznych, analiz sztuki jaskiniowej z Francji, Półwyspu Iberyjskiego czy innych regionów świata. Pozwoli to rozszerzać bazę danych i porównywać wzorce występujące w różnych kulturach. Można też ją wykorzystywać poza archeologią, na przykład w badaniach dawnych inskrypcji, paleografii czy językoznawstwie historycznym.
Zarówno bazę danych, jak i opracowaną metodologię dr Intxaurbe udostępnił w formule open source, aby mogli korzystać z nich inni naukowcy. (PAP)
ekr/ zan/
