Ceremonia wręczenia Odznak Solidarności i Praw Człowieka dla Barbary Labudy, Jacka Petryckiego i Adama Wajraka w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku. Fot. Grzegorz Mehring/ECS
Była posłanka Barbara Labuda, reżyser i operator filmowy Jacek Petrycki oraz dziennikarz i aktywista Adam Wajrak zostali 4 czerwca uhonorowani Odznakami Solidarności i Praw Człowieka. Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku przyznało te wyróżnienia po raz drugi.
- Barbara Labuda przecierała szlaki dla równouprawnienia i nowoczesnej edukacji. Była jedną z pierwszych w polskim parlamencie, która publicznie i bezkompromisowo inicjowała debatę o aborcji, antykoncepcji oraz konieczności edukacji seksualnej w szkołach - zaznaczyli w laudacji Magdalena Mistat i Przemysław Ruchlewski z ECS. Podkreślili, że odznaka to wyraz uznania również za jej pionierskie zaangażowanie na rzecz praw kobiet i otwartości w wolnej Polsce.
Ekspert: 4 czerwca bardziej dzieli politycznie niż historycznie
Labuda to działaczka opozycji demokratycznej i była posłanka. Od 1976 r. współpracowała z Komitetem Obrony Robotników, a w 1980 r. wstąpiła do tworzącej się „Solidarności”. W stanie wojennym zajmowała się kolportażem i redagowaniem prasy drugiego obiegu. Była wielokrotnie zatrzymywana i represjonowana przez władze PRL. Półtora roku odsiedziała w więzieniu. Kilka lat później, przy zmianie ustroju w Polsce, została posłanką na Sejm kontraktowy, a następnie pełniła funkcję ministra w Kancelarii Prezydenta RP i ambasadora Polski w Luksemburgu.
Odznakę Solidarności i Praw Człowieka przyznano także reżyserowi, scenarzyście, dokumentaliście i operatorowi filmowemu Jackowi Petryckiemu. Regularnie pracował on z Krzysztofem Kieślowskim m.in. przy „Robotnikach 1971” (1972), „Pierwszej miłości” (1974) oraz „Życiorysie” (1975). W późniejszych latach był odpowiedzialny również za zdjęcia m.in. do „Spokoju” (1976) i „Amatora” (1979). Jest współautorem zdjęć do dokumentu „Robotnicy 80” - zapisu protestu Stoczni Gdańskiej i negocjacji ze stroną rządową.
Jak uzasadniono podczas uroczystości, archiwa Petryckiego stanowią autentyczne świadectwo polskiej drogi do wolności. Przypomniano, że po wprowadzeniu stanu wojennego twórca odmówił współpracy z reżimem i zaangażował się w pracę przy nielegalnych materiałach filmowych dla podziemia. - Wyrażamy wdzięczność za jego wybory moralne i artystyczne, które uczyniły go jednym z najważniejszych twórców polskiego filmu. Współtworząc kino moralnego niepokoju, bezkompromisowo pokazał rzeczywistość PRL, przyczyniając się do obnażenia zakłamania - zwrócili uwagę przedstawiciele ECS.
- Doceniamy fakt, że Adam Wajrak edukuje społeczeństwo, uwrażliwia na zmiany klimatyczne oraz inspiruje do ochrony zagrożonych gatunków i środowiska. Szczególnie kłaniamy się za wzięcie w obronę puszczy, wilków i rysiów - uzasadniono wyróżnienie dla dziennikarza związanego z „Gazetą Wyborczą” i działacza na rzecz ochrony przyrody. W 1997 r. przeniósł się on do Puszczy Białowieskiej, skąd pisał teksty o przyrodzie i ekologii. Przez lata nagłaśniał i powstrzymywał masową wycinkę drzew oraz dewastację unikalnego ekosystemu. W 2006 r. zainicjował również zbieranie podpisów pod petycją w sprawie obrony Doliny Rospudy. Wajrak jest autorem lub współautorem ponad 700 artykułów oraz takich książek przyrodniczych, jak „Zwierzaki Wajraka”, „Kuna za kaloryferem, czyli nasze przygody ze zwierzętami” oraz „Umarły las”.
Odznaka Solidarności i Praw Człowieka Europejskiego Centrum Solidarności (ECS) została powołana w 2025 r. z okazji 45. rocznicy narodzin „Solidarności” i ratyfikacji Porozumień Gdańskich. Honoruje ona dawnych działaczy antykomunistycznych wciąż zaangażowanych w budowanie demokracji i ochronę praw człowieka, nie tylko w sferze obywatelskiej, ale także na polu kultury, nauki i edukacji. Ceremonia wręczenia medali odbyła się w rocznicę wyborów 4 czerwca 1989 r.
Dotychczas odznaką uhonorowano m.in. Lecha i Danutę Wałęsów, socjologa, działacza i współtwórcę organizacji pozarządowych Jakuba Wygnańskiego, psycholożkę i badaczkę społeczną Annę Strzałkowską, zastępczynię redaktora naczelnego magazynu „New Eastern Europe” Iwonę Reichardt, redaktora naczelnego magazynu „New Eastern Europe” Adama Reichardta, redaktora naczelnego „Gazety Wyborczej” Adama Michnika, posłankę Henrykę Krzywonos-Strycharską, aktywistkę Annę Dąbrowską, urodzonego w Hongkongu amerykańskiego aktywistę Samuela Chu oraz senatora Bogdana Borusewicza. Pośmiertnie odznaką uhonorowano tragicznie zmarłego prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza. (PAP)
maku/ wj/
