Zabytkowa pokrywa stacji transformatorowej montowana w posadzce Placu Młynarskiego w Warszawie. Fot. mat prasowe/ZDM
Zabytkowa pokrywa podziemnej stacji transformatorowej, po odnowie została zamontowana w nawierzchni Placu Młynarskiego przy gmachu Filharmonii Narodowej - poinformował Zarząd Dróg Miejskich.
We wrześniu, podczas prac przy ul. Sienkiewicza spod chodnika wydobyto pokrywę studzienki wejściowej do dawnej stacji transformatorowej, wbudowaną tam ok. 1914 r. Pokrywa waży ponad pół tony, ma ponad 30 cm wysokości i 150 cm szerokości. Pokrywa prowadziła niegdyś do komory, która podczas odkrywki okazała się już pusta – zasypana gruzem w wyniku wielu lat przekształceń tej części miasta.
Pierwszy projekt elektryfikacji Warszawy powstał w 1898 r., a jego autorem był William Heerlein Lindley. W 1902 r. miasto udzieliło koncesji na budowę elektrowni, a rok później na Powiślu uruchomiono Elektrownię Tymczasową. Lokalizację wybrano ze względu na najmniejsze koszty budowy sieci.
„Elektrownia Warszawska powstała na placu wyznaczonym Wybrzeżem Kościuszkowskim oraz ulicami: Elektryczną, Dobrą i Leszczyńską (wg projektu Lindleya elektrownia miała stanąć przy Dobrej i Karowej). Zaczęła działać pod koniec 1904 r. Co ciekawe, Warszawa otrzymała centralną, ogólnomiejską elektrownię jako trzydzieste z kolei miasto na ziemiach polskich (nie licząc elektrowni tramwajowych)” - podał ZDM.
Sto lat sygnalizacji świetlnej w Polsce
Później swoją własną elektrownię otrzymał także Mokotów, uruchomiono również Elektrownię Wolską. Stale rozbudowywano i elektrownię na Powiślu. Prąd płynął siecią o napięciu 5000 V, które było obniżane w stacjach transformatorowych.
Przed pierwszą wojną światową elektryczność w stolicy nie była powszechna - a w trakcie wojny została zdewastowana. Nie tylko w wyniku działań wojennych, ale i w związku z tym, że miedziane kable były demontowane i wykorzystywane przez okupanta w przemyśle wojennym.
Znaczący rozwój sieci elektrycznej nastąpił dopiero w połowie lat 20. XX w. Kolejny kamień milowy to 1936 r. – wtedy majątek elektrowni przeszedł na własność miasta. Obniżono cenę energii elektrycznej, zwiększyło się więc jej zużycie. Zmieniło się też napięcie – zamiast 120 V, odbiorcy otrzymali 220 V.
Zamiana napięcia ze średniego na niskie odbywała się w stacjach transformatorowych. Około 1933 r. warszawska elektrownia miała pięć podstacji transformatorowych 15/5 kV oraz 1325 stacji transformatorowych 5000/122 i 5000/211 V. W tym: 300 stacji kioskowych, 53 stacje podziemne i 972 stacje w budynkach prywatnych.
Decyzję o budowie sieci 15kV podjęto w 1930 r., w 1936 r. zdecydowano o sukcesywnym przechodzeniu z napięcia 5 kV na 15 kV. Wojna pokrzyżowała plany, sieć trzeba było odbudowywać, a proces całkowitego przejścia na wyższe napięcie opóźnił się. Ostatnia stacja transformatorowa i linia kablowa 5 kV zostały wyłączone na początku 1997 r.
Rozwój zatrzymał wybuch drugiej wojny światowej, a po jej zakończeniu nastąpił największy rozwój stołecznej sieci. Warszawskie elektrownie zostały włączone do krajowego systemu energetycznego, któremu przekazują nadwyżkę produkowanej energii. Wszystkie są elektrociepłowniami i zasilają miasto nie tylko w prąd, ale i w ciepłą wodę.
Pokrywy podziemnych trafostacji można znaleźć np. na Placu Zbawiciela czy Placu Politechniki. A transformatory kioskowe – np. na ul. Karowej (w pobliżu skrzyżowania z ul. Dobrą) czy na ul. 11 Listopada (u zbiegu z Konopacką). (PAP)
mas/ mark/
