Sędzia Andrzej Jankowski został uhonorowany złotym medalem Reipublicae Memoriae Meritum, 23 lipca 2024. Fot. Janusz Ślęzak (IPN)
W wieku 98 lat zmarł Andrzej Jankowski, żołnierz Armii Krajowej oraz sędzia ścigający niemieckich zbrodniarzy wojennych. Przez wiele lat kierował Okręgową Komisją Badania Zbrodni Hitlerowskich w Kielcach. Pogrzeb odbędzie się 20 lutego w Warszawie - przekazał Instytut Pamięci Narodowej.
Andrzej Jankowski urodził się 30 października 1927 roku w Hrubieszowie. Historia jego rodziny została naznaczona przez wydarzenia wojenne. W 1939 roku podczas bombardowania Lublina zginęła jego matka. Rok później rodzina przeniosła się na Kielecczyznę. Zamieszkali w granicach ówczesnego okupacyjnego powiatu buskiego.
W 1944 roku Jankowski zaangażował się w działalność Polskiego Państwa Podziemnego. Od lutego do lipca pełnił funkcję łącznika komendy Armii Krajowej w Stopnicy. Jednocześnie kontynuował naukę na tajnych kompletach. Po zakończeniu wojny podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim. Dyplom uzyskał w 1951 roku. Karierę zawodową rozpoczął w sektorze spółdzielczym. Od 1955 roku orzekał jako sędzia w Kozienicach, Chmielniku i Kielcach.
Pod koniec lat 60. XX wieku nastąpił zwrot w jego ścieżce zawodowej. Reaktywowano wówczas komisje zajmujące się badaniem zbrodni hitlerowskich. Instytucje te gromadziły dowody i wszczynały śledztwa przeciwko sprawcom. Jankowski dołączył do kieleckiej komisji w 1967 roku. Najpierw kierował zespołem śledczym, a w 1984 roku został dyrektorem jednostki. Funkcję tę pełnił do przejścia na emeryturę w 1997 roku. Pracę kontynuował w kieleckiej delegaturze IPN do lutego 2006 roku.
Sędzia Jankowski koordynował na szczeblu krajowym badania nad martyrologią wsi polskiej. Prowadził najtrudniejsze postępowania dotyczące działań funkcjonariuszy III Rzeszy. Śledztwa obejmowały m.in. Komendę Policji Bezpieczeństwa w Radomiu oraz placówkę w Kielcach. Dzięki jego pracy ustalono skalę zbrodni popełnionych na mieszkańcach terenów wiejskich. W 1973 roku doprowadził do skazania na śmierć Alberta Schustera. Zbrodniarz ten był znany jako „kat Łysogór”. Wyrok na Schusterze wykonano.
Jankowski był również autorem publikacji naukowych. Opisywał w nich niemieckie zbrodnie dokonane w regionie kieleckim. W 2011 roku współtworzył książkę o represjach na wsi kieleckiej. Sędzia angażował się także w działalność społeczną i turystyczną. Został pierwszym prezesem Koła Świętokrzyskich Przewodników. Organizował uroczystości upamiętniające losy narodu polskiego podczas okupacji.
Jednym z najważniejszych efektów jego starań było utworzenie Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie. Miejsce to stało się symbolem pamięci o ofiarach pacyfikacji wsi polskich. Obiekt został uroczyście otwarty w 2022 roku. W 2024 roku IPN odznaczył sędziego złotym medalem Reipublicae Memoriae Meritum.
Sędzia Jankowski zmarł 9 lutego, miał 98 lat. Uroczystości żałobne zaplanowano na 20 lutego 2026 roku w Warszawie. Msza odbędzie się o godzinie 12.00 w kościele św. Karola Boromeusza. Andrzej Jankowski spocznie na Starych Powązkach. (PAP)
