Polska po 1989 roku

12.09.2019

15 lat temu zmarł Marek Karp – twórca Ośrodka Studiów Wschodnich

Marek Karp, Warszawa.10.03.2002. Fot. PAP/T. Gzell Marek Karp, Warszawa.10.03.2002. Fot. PAP/T. Gzell

15 lat temu, 12 września 2004 r., zmarł Marek Karp – historyk, sowietolog, założyciel i wieloletni dyrektor Ośrodka Studiów Wschodnich.

Marek Karp urodził się 2 lipca 1952 r. w Zamościu. W latach 1975–1980 studiował historię na Uniwersytecie Warszawskim; jego praca magisterska była poświęcona świadomości więzi ogólnopaństwowych i regionalnych w średniowiecznych mitach początków Polski. 

Odwoływał się do tradycji Wielkiego Księstwa Litewskiego, a także czuł się odpowiedzialny za spuściznę litewskich Karpiów. „Marek Karp był historykiem z wykształcenia i temperamentu. Doskonale wolny od wszelkiego rodzaju +rodowych+ snobizmów, był głęboko świadom dziejów +litewskiego+ rodu Karpiów – i sądzę, że było to dlań jednym z pierwszych impulsów do badania przeszłości ziem dawnej Rzeczypospolitej” – powiedział w rozmowie z PAP Wojciech Stanisławski, redaktor naczelny wydawnictw Ośrodka Studiów Wschodnich. 

W latach osiemdziesiątych Karp publikował w drugim obiegu prace dotyczące historii Europy Wschodniej. Współtworzył i redagował podziemną „Res Publikę”, a także uczestniczył w niezależnym konwersatorium „Polska w Europie”. Interesował się ponadto historią sztuki i architekturą. W latach 1986–1990 kierował Biblioteką Główną Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, a także wykładał na tej uczelni historię sztuki.

Marek Karp specjalizował się w historii Litwy. Pod koniec lat osiemdziesiątych i na początku dziewięćdziesiątych aktywnie wspierał litewski ruch niepodległościowy Sajudis, a w kluczowych momentach wydarzeń na Litwie pośredniczył między rządem Tadeusza Mazowieckiego a przywódcami tego ruchu. W latach 1989–1991 pracował również naukowo w Katedrze Bałtystyki Uniwersytetu Warszawskiego. „Bardzo istotna była dlań pamięć Litwy historycznej, której był wierny w swoich inicjatywach akademickich i publicznych: gorąco wspierał działalność litewskiego Sajudisu w kluczowych dla niepodległości Litwy latach 1989–1991, a jego zasługi z tamtego czasu nadal czekają na szczegółowy opis” – zauważa Wojciech Stanisławski. Był też orędownikiem partnerskiego dialogu z państwami powstałymi po rozpadzie Związku Sowieckiego.

CZYTAJ TAKŻE

Karp był pomysłodawcą Ośrodka Studiów Wschodnich, powołanego pod koniec 1990 r. przez premiera Tadeusza Mazowieckiego; w latach 1990–2003 był dyrektorem Ośrodka. „Ośrodek Studiów Wschodnich powstawał jako wyraz żywego dla wielu przekonania, że w niepodległej Polsce potrzebna jest placówka analityczna nowego typu: nowoczesna, dynamiczna, zdolna do nazywania bez uprzedzeń, ale i bez nadmiaru dyplomatycznej kurtuazji nową, kształtującą się po upadku Związku Sowieckiego rzeczywistość. Marek Karp był jego pomysłodawcą, założycielem i wieloletnim dyrektorem. Jeszcze za jego kadencji Ośrodek rozszerzył swój obszar badawczy z krajów byłego ZSRS na Europę Środkową i Bałkany; z czasem ekspertyzą objęte zostały również Niemcy, kraje Europy Północnej, Turcja i Chiny” – wyjaśnia Stanisławski. 

Jak podkreśla dalej w rozmowie z PAP Stanisławski, „rola, jaką odegrał Marek Karp jako pomysłodawca i dyrektor OSW, sprawia, że jego zasługi należą do dwóch porządków. Przez Ośrodek przewinęły się dziesiątki politologów, historyków, językoznawców, często czynnych dziś w innych placówkach naukowych, którzy w codziennej pracy wykorzystują metody analityczne, codziennie doskonalone w Ośrodku. Trudno mówić o +sowietologii+ per se, skoro nie mamy już do czynienia ze Związkiem Sowieckim. Że jednak istnienie ZSRS uwarunkowało na wiele dziesięcioleci stan rzeczy na wielu +obszarach mandatowych+ Ośrodka – pamięć tamtego czasu i systemu pozostaje ważna dla wszystkich analityków. Ośrodek jako depozytariusz tej pamięci i doświadczenia pozostaje ważnym narzędziem diagnostycznym i źródłem rekomendacji dla władz naszego kraju”. 

Marek Karp zmarł 12 września 2004 r. w trakcie leczenia po wypadku samochodowym, do którego doszło miesiąc wcześniej pod Białą Podlaską. Spoczywa w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Anna Kruszyńska (PAP)

akr/ skp /
 

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL