Polska po 1989 roku

13.12.2018

Senat: ustawa o opiece nad grobami weteranów walk o niepodległość wróciła do komisji

System finansowego wsparcia dla podmiotów opiekujących się grobami weteranów walk o niepodległość Polski to jeden z zapisów ustawy o grobach weteranów tych walk, którą zajął się Senat. Ponieważ podczas dyskusji zgłoszono poprawki, skierowano ustawę ponownie do komisji.

Jak przypomniał sprawozdawca komisji kultury senator Jerzy Fedorowicz (PO), celem ustawy o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski jest m.in. określenie zasad sprawowania opieki nad tymi grobami, prowadzenie ich ewidencji oraz przyznawanie dotacji celowych i przyznawanie świadczeń pieniężnych na pokrycie kosztów sprawowania opieki nad tymi grobami.

Podkreślił również, że celem - istotnej w jego ocenie - zgłoszonej przez niego na komisji poprawki, postulowanej także przez środowisko kombatantów, jest zagwarantowanie niemożności likwidacji grobów weteranów w sytuacji braku ich opłacenia, poprzez użycie do ponownego pochówku. Podczas czwartkowej dyskusji przedłożył równocześnie kolejną poprawkę dotyczącą zmiany daty wejścia w życie ustawy na 14 dni od daty jej ogłoszenia.

Sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Paweł Szrot zaznaczył, że ustawa tworzy system opieki nad grobami bohaterów, którzy "z bronią w ręku walczyli o niepodległość Polski bądź sprawowali kierownictwo polityczne nad tą walką". "Tworzy się ten system przez dwa instrumenty. Jednym jest ewidencja, którą będzie prowadził IPN, drugim świadczenie pieniężne, które można będzie przyznawać zarówno osobom fizycznym opiekującym się grobami, jak i organizacjom społecznym" - mówił.

Jak relacjonował, do projektu zgłoszono trzy grupy poprawek - poprawki Biura Legislacyjnego, zgłoszone przez senatorów Jana Rulewskiego (PO) i Jerzego Fedorowicza. "Nie rekomenduję jednak przyjęcia żadnej z nich. Te Biura Legislacyjnego nie mają tak zasadniczego charakteru, by wstrzymywać jej bieg i zwracać do Sejmu, bo bardzo nam zależy, by ten system ruszył już 1 stycznia. Zainteresowała mnie jedna z poprawek senatora Rulewskiego, która wymaga poważnego rozważenia, jednak nie na gruncie tego przedłożenia. Chodzi o wprowadzenie instrumentu polegającego na oznaczaniu poszczególnych grobów emblematem wskazującym, że chodzi o grób weterana" - mówił Szrot.

Odnosząc się do zgłoszonej na komisji poprawki senatora Fedorowicza podkreślił, że procedowana ustawa wprowadza zabezpieczenie przeciw likwidacji grobów weteranów na dwa różne, komplementarne sposoby. "Przewiduje, że świadczenie pieniężne może być przeznaczone także na pokrycie nakładów związanych z utrzymaniem grobu. Drugi kierunek to ewidencja grobów weteranów walk o wolność i niepodległość, którą będzie tworzył IPN. Jak deklaruje Instytut rdzeń ewidencji zostanie utworzony względnie szybko, a baza będzie cały czas uzupełniana" - powiedział.

Pytany przez senatorów, dlaczego w procedowaniu nie uwzględniono propozycji środowiska kombatanckiego i "skąd pośpiech w pracach nad ustawą" zaznaczył, że rządowi zależy, by system zaczął działać jak najszybciej, a projekt zapewnia "wszystkie instrumenty ochrony tych grobów postulowane przez środowisko". Odnosząc się do głosu, że tego typu ustawę jako petycję przedkładały same środowiska kombatanckie podkreślił, że ten projekt był analizowany, jednak miał węższy zakres niż przedłożenie rządowe.

W związku ze zgłoszeniem podczas dyskusji poprawek ustawa została ponownie skierowana do komisji kultury.

Obecnie obowiązuje ustawa z 28 marca 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych. Zgodnie z nią, groby weteranów walk o wolność i niepodległość Polski, traktowane jako groby prywatne, rodzinne, nie podlegają jakiemukolwiek ewidencjonowaniu, a przepisy nie przewidują systemowego wsparcia instytucji państwowych dla podmiotów sprawujących opiekę nad takimi grobami. Uchwalona w listopadzie przez Sejm ustawa ma to zmieniać.

Określa ona zasady sprawowania opieki nad grobami weteranów walk o wolność i niepodległość Polski, zasady i tryb prowadzenia ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, a także zasady udzielania dotacji celowych oraz przyznawania świadczeń pieniężnych na pokrycie kosztów sprawowanej opieki nad tymi grobami.

Wedle ustawy grobami weteranów walk o wolność i niepodległość Polski są groby: "osób, które walczyły o odzyskanie niepodległości Polski lub w obronie niepodległości i granic suwerennej Rzeczypospolitej Polskiej, biorąc udział w wojnach, działaniach zbrojnych i niepodległościowych oraz powstaniach narodowych w okresie od 1768 r. do 1963 r." oraz "funkcjonariuszy cywilnych władz powstań narodowych, administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, członków władz i Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie w latach 1939-1990, a także podziemnych niepodległościowych organizacji cywilnych w latach 1945-1956".

Ustawa zakłada: utworzenie zbiorczej ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski; wprowadzenie systemu finansowego wsparcia podmiotów sprawujących opiekę nad takimi grobami (w przypadku fundacji, stowarzyszeń, kościołów lub związków wyznaniowych, innych osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną - w formie dotacji celowej; a w przypadku osób fizycznych - w postaci świadczenia pieniężnego.

Instytucją odpowiedzialną za tworzenie ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski ma być Instytut Pamięci Narodowej. Wpis do ewidencji grobu znajdującego się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej będzie mógł nastąpić "na wniosek osoby fizycznej, fundacji, stowarzyszenia, kościoła lub związku wyznaniowego, innej osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, lub z urzędu".

W przypadku grobu weterana znajdującego się poza terytorium RP wpis "następuje na wniosek konsula Rzeczypospolitej Polskiej lub z urzędu". Wpis grobu do ewidencji będzie poprzedzony badaniem przeprowadzanym przez Prezesa IPN czy grób, którego dotyczy wniosek, spełnia kryteria uznania go za grób weterana walk o wolność i niepodległość Polski.

Ponadto w ustawie zaproponowano nałożenie na wojewodów obowiązku niezwłocznego informowania prezesa IPN o odkryciu grobu, który nie spełnia przesłanek do uznania go za grób wojenny, a który "w ocenie wojewody może być uznany za grób weterana walk o wolność i niepodległość Polski". Ustawa przewiduje także udostępnianie w Biuletynie Informacji Publicznej IPN wykazu grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski. (PAP)

autor: Anna Kondek-Dyoniziak

akn/ pat/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL