Jedni z bohaterów płockiej wystawy. Fot. Facebook/JewishPlock.eu
Fundacja Nobiscum wraz z Archiwum Państwowym w Płocku (Mazowieckie) przygotowuje wystawę „Dla Was, niezapomnianych...”, poświęconą żydowskim rodzinom związanym z tym miastem. Ekspozycja zostanie otwarta 20 lutego w ramach upamiętnienia 85. rocznicy deportacji Żydów z płockiego getta.
W czasie II wojny światowej, we wrześniu 1940 r., Niemcy utworzyli getto w Płocku, do którego przesiedlali również Żydów z okolicznych wsi i miasteczek. W lutym 1941 r. rozpoczęli jego likwidację, która trwała do początku marca. W tym czasie na terenie płockiego getta przebywało ponad 6 tys. osób. Prawie wszyscy zginęli w niemieckich obozach koncentracyjnych.
Wystawa „Dla Was, niezapomnianych...” zostanie otwarta w Archiwum Państwowym w Płocku 20 lutego tego roku, przy czym dla zwiedzających będzie tam dostępna od 23 lutego - poinformowała PAP Gabriela Nowak-Dąbrowska wiceprezeska Fundacji Nobiscum, historyczka, genealożka i badaczka historii płockiej społeczności żydowskiej.
Jak zaznaczyła, w 85. rocznicę deportacji Żydów z płockiego getta ekspozycja zostanie również udostępniona online, na stronie internetowej: jewishplock.eu.
Na wystawie, jak wyjaśniła Nowak-Dąbrowska, znajdzie się 12 plansz z opisami, także w języku angielskim, prezentujących fotografie ze zbiorów Fundacji Nobiscum oraz potomków płockich Żydów, a towarzyszyć im będą dokumenty z zasobów tamtejszego Archiwum Państwowego, przybliżające dzieje miejscowej społeczności żydowskiej w latach 1939-1945. Będą to m.in. archiwalia z zespołów akt miasta, starostwa powiatowego i sądu grodzkiego w Płocku.
- Wystawa opowie o ludziach, którzy tworzyli nasze miasto. Tu uczyli się, pracowali, wychowywali dzieci, mieszkali dłużej lub krócej, przemierzali ulice, dzielili radości i troski dnia codziennego - podkreśliła Nowak-Dąbrowska.
Wiceprezeska Fundacji Nobiscum zaznaczyła przy tym, że chociaż czasem w zachowanych dokumentach nie pozostało wiele śladów po płockich Żydach, „to wciąż spoglądają na nas” ze zdjęć, które przechowywane są w archiwach rodzinnych ich potomków jak Arieh Bomzon, Sandra Brygart Rodriguez, Helene Armand, Guy Shapiro, Robert Winogron czy też Anat Geffen, Izzy Greenspan, Itaia Vishni, Amos Ber czy Halina Hylander-Tureniec.
Nawiązując do tytułu przygotowywanej ekspozycji, Nowak-Dąbrowska zwróciła uwagę, że jedną z takich fotografii jest ta przedstawiająca Chawę Papierczyk, z domu Lichtensztajn, z córką Rachelką i dziadkiem Ickiem Grosmanem - zdjęcie to zostało opatrzone datą 13 czerwca 1940 r. i dedykacją: „Na pamiątkę dla rodzeństwa i mężowi, dla Was niezapomnianych...”.
Jak podkreśliła Nowak-Dąbrowska, jest jeszcze jedna fotografia tej rodziny, a zdjęcie to opisuje tak: „Na tle budynku, w śniegu, stoi sześć osób. 29-letnia Chawa, na jej twarzy maluje się uśmiech. Wszystkie zachowane zdjęcia Chawy przedstawiają ją jako radosną, uśmiechniętą kobietę. Przed nią stoi Rachelka z rączkami ukrytymi w mufce i wielkimi pomponami przy płaszczyku. Ma niecałe 4 lata. Mama i córka pozują w towarzystwie babci, mamy Chawy - Bajli, oraz jej dziadka Icka. Na płaszczach Chawy i Icka, z lewej strony piersi, widoczne są naszyte okrągłe łaty”.
Fotografia ta, nosząca datę 9 stycznia 1941 r., czyli niewiele ponad miesiąc przed likwidacją getta, to „ostatni ślad Chawy i Rachelki Papierczyk” - wyjaśniła wiceprezeska Fundacji Nobiscum. Wspomniała jednocześnie, że na zdjęciu tym również widnieje dedykacja dla męża Chawy: „Abramie! Niech Ci to zdjęcie ulży w cierpieniach ku tęsknocie do nas!”
Społeczność żydowska w Płocku należała do najstarszych w Polsce. W 1939 r. płoccy Żydzi obchodzili 700. rocznicę obecności w tym mieście - stanowili wtedy tam ok. 30 proc. ludności. Holokaust przeżyło kilkuset płockich Żydów. Po zakończeniu II wojny światowej zaczęli oni powracać do rodzinnego miasta, jednak większość z nich w kolejnych latach wyemigrowała z Polski, głównie do Izraela i USA.
Projekt wystawy „Dla Was, niezapomnianych...”, poświęconej żydowskim rodzinom związanym z Płockiem, otrzymał dofinansowanie Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce. Fundacja Nobiscum, dzięki wsparciu Forum Dialogu, opracowała również okolicznościową broszurę i nową bazę danych, która zostanie udostępniona na stronie jewishplock.eu - w bazie, która powstała na podstawie dokumentów archiwalnych z okresu II wojny światowej, znajdą się imiona i nazwiska ponad 6 tys. płockich Żydów.
Fundacja Nobiscum, przywracająca pamięć o społeczności żydowskiej Płocka, powstała w 2018 r. W 2019 r. uruchomiła portal jewishplock.eu, gdzie umieszczono kilkaset fotografii i reprodukcji dokumentów, w tym pochodzących z rodzinnych archiwów potomków płockich Żydów mieszkających obecnie za granicą, które nie były wcześniej publikowane. Także w 2019 r. zainicjowano projekt „Pamięć. Płock 1939”, portalu upamiętniającego imiennie Żydów mieszkających w tym mieście do II wojny światowej.
W 2023 r. Fundacja Nobiscum wydała „Małą księgę imion” 1680. dzieci z płockiego getta. W 82. rocznicę jego likwidacji przez Niemców wszystkie odczytano na tamtejszym Cmentarzu Żydowskim. Na pomniku poświęconym ofiarom Holokaustu złożono wtedy kamyki z imionami dzieci z płockiego getta. (PAP)
mb/ aszw/
