Świadectwo maturalne Kaliny Jędrusik. Fot. Archiwa Państwowe
5 lutego, w 95. rocznicę urodzin Kaliny Jędrusik, Archiwa Państwowe po raz pierwszy udostępniły szerokiej publiczności pełny skan jej świadectwa maturalnego z 1949 roku.
Dokument z zasobu Archiwum Państwowego w Częstochowie zawiera m.in. nieznane zdjęcie 18-letniej Jędrusik w szkolnym mundurku oraz wykaz ocen. – To jedna z wielu naszych archiwalnych perełek, które działają na wyobraźnię. Z jednej strony – urzędowy dokument, z drugiej – młoda dziewczyna, która kilkanaście lat później stanie się jedną z największych ikon polskiej popkultury. Publikując dokument w całości, oddajemy głos źródłu i pozwalamy odbiorcom samodzielnie zobaczyć, jaka była Kalina Jędrusik u progu dorosłości – informuje dr hab. Lucyna Harc, Zastępca Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.
Kalina Jędrusik – kolorowy ptak, któremu komunistyczna klatka połamała skrzydła
Udostępniony przez Archiwa Państwowe dokument to „Świadectwo dojrzałości szkoły ogólnokształcącej stopnia licealnego”, które opatrzone jest datą 11 maja 1949 r. Wynika z niego, że Kalina Jędrusik ukończyła naukę w szkole ogólnokształcącej stopnia licealnego i zdała egzamin dojrzałości według programu wydziału humanistycznego w Szkole Ogólnokształcącej stopnia licealnego im. Juliusza Słowackiego w Częstochowie (obecnie I Liceum Ogólnokształcącym w Częstochowie).
Największą uwagę przykuwają trzy elementy świadectwa.
Po pierwsze – fotografia. Dokument zawiera wizerunek bardzo młodej Kaliny Jędrusik: w szkolnym mundurku, z falowanymi, jasnymi włosami, bez cienia późniejszego wizerunku „seksbomby” polskiej popkultury lat 60-tych. To zdjęcie nie funkcjonowało w obiegu medialnym – było pokazane publicznie jedynie raz, wiele lat temu. Teraz po raz pierwszy prezentowane jest szerokiej publiczności w wysokiej jakości i w pełnym kontekście źródłowym.
Po drugie – data urodzenia. Na świadectwie wpisano jednoznacznie: 5 lutego 1931 roku. Od lat w publikacjach i opracowaniach biograficznych funkcjonują rozbieżności (często pojawia się rok 1930). Choć świadectwo nie jest aktem urodzenia, pozostaje urzędowym dokumentem szkolnym, który wnosi istotny, materialny głos do trwającej od dekad dyskusji.
Po trzecie – oceny, które pozwalają spojrzeć na młodą Kalinę bez legendy i mitologii. Zestawienie wyników pokazuje wyraźny profil humanistyczny:
język polski – bardzo dobry,
język niemiecki, historia, biologia – dobre,
większość przedmiotów ścisłych i przyrodniczych – dostateczne.
Świadectwo trafiło do zasobu Archiwum Państwowego w Częstochowie w 2012 roku, przekazane oficjalnie przez liceum, w którym Kalina Jędrusik zdawała maturę. Przez lata było znane tylko wąskiemu gronu badaczy i archiwistów.
Dopiero 95. rocznica urodzin artystki stała się impulsem do jego publicznej prezentacji, by pokazać dokument w pełnej, czytelnej postaci i nadać mu właściwy kontekst. To element szerszego podejścia: wydobywania z zasobów Archiwów Państwowych takich materiałów, które mają nie tylko wartość historyczną, lecz także potencjał opowiadania historii w sposób zrozumiały dla współczesnej publiczności. Świadectwo Jędrusik pokazuje, jak ciekawym, różnorodnym i wartościowym zasobem historycznym dysponują Archiwa Państwowe.
– Publikacja świadectwa maturalnego Kaliny Jędrusik to przykład odpowiedzialnego udostępniania archiwaliów: w całości, z pełnym kontekstem i w symbolicznym momencie. Archiwa Państwowe pokazują w ten sposób, że autentyczne dokumenty mogą porządkować wiedzę o przeszłości skuteczniej niż wieloletnie powielanie niesprawdzonych informacji. To świadome otwarcie źródła w momencie, gdy może ono wybrzmieć najmocniej – w rocznicę urodzin artystki, która wciąż inspiruje i budzi emocje. Archiwa Państwowe chcą pokazywać historię poprzez autentyczne dokumenty, bez legendy, ale z szacunkiem dla faktów – komentuje Elżbieta Surma-Jończyk, Dyrektor Archiwum Państwowego w Częstochowie. – Po przekazaniu świadectwa naszemu archiwum, dokument został objęty profesjonalną opieką konserwatorską. Jego stan zachowania jest bardzo dobry, co umożliwia bezpieczne udostępnienie pełnego skanu dokumentu, łącznie ze zdjęciem, wpisami i ocenami – dodaje.
Kalina Jędrusik zapisała się w historii polskiej kultury jako artystka wszechstronna: aktorka filmowa, telewizyjna i teatralna, piosenkarka, artystka kabaretowa – a zarazem jedna z najbardziej wyrazistych ikon obyczajowych swojej epoki. Dla jednych była symbolem nowoczesności i odwagi, dla innych – zjawiskiem, które burzyło przyzwyczajenia. Niezależnie od ocen, jej obecność na scenie i ekranie stała się znakiem czasu: lat, w których styl, temperament i osobowość zaczęły znaczyć w kulturze równie dużo jak rzemiosło. Tym ciekawsze jest spojrzenie na jej młodość w świetle dokumentu szkolnego. To publikacja wyjątkowa nie tylko dla fanów artystki, ale i dla wszystkich zainteresowanych historią kultury – bo pokazuje Kalinę Jędrusik z zupełnie innej strony: skromną maturzystkę o falowanych włosach, na długo przed tym, nim stała się symbolem ekranowej odwagi i obyczajowej zmiany.
– Odsłaniamy fragment historii kobiety, która stała się symbolem artystycznej elegancji i niezależności. W zasobie Archiwów Państwowych znajdują się miliony dokumentów, a niektóre z nich mają szczególną moc – pozwalają zbliżyć się do osób, które ukształtowały polską kulturę. Publikacja świadectwa maturalnego Kaliny Jędrusik jest przypomnieniem, że nawet największe gwiazdy zaczynały od szkolnych ławek. Zdanie egzaminu dojrzałości to jedna z tych zwyczajnych, a jednocześnie wyjątkowych chwil w życiu młodego człowieka, a Archiwa Państwowe zachowują pamięć także o nich – podsumowuje dr hab. Lucyna Harc, Zastępca Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych. – Zadaniem Archiwów Państwowych jest nie tylko trwałe zabezpieczanie dokumentów, lecz także ich opracowanie i udostępnianie w sposób pozwalający na właściwe odczytanie ich znaczenia. Świadectwo maturalne Kaliny Jędrusik stanowi cenne źródło do badań biograficznych i historii edukacji, a jednocześnie materiał ilustrujący realia społeczno-kulturowe powojennej Polski. Włączenie tego dokumentu do szerszego obiegu umożliwia jego interpretację nie jako jednostkowej ciekawostki, lecz jako świadectwa epoki – dodaje.
Pełny skan świadectwa maturalnego Kaliny Jędrusik udostępniony jest m.in. na facebooku Archiwów Państwowych. Publikacja online pozwoli odbiorcom zapoznać się z dokumentem w całości i w wysokiej jakości, bez skrótów i fragmentaryzacji, z zachowaniem zasad ochrony archiwaliów i ich kontekstu historycznego. Kopię pierwszej strony świadectwa można zobaczyć także w tegorocznym kalendarzu Archiwów Państwowych. (PAP)
Źródło: Archiwa Państwowe
