Oblany czerwoną farbą pomnik gen. Zygmunta Berlinga obok Mostu Łazienkowskiego, 2008 r. PAP/Bartłomiej Zborowski
Fragmenty zniszczonego pomnika gen. Zygmunta Berlinga miały być przekazane do muzeum. Żadna placówka nie jest jednak zainteresowana ich przejęciem, od siedmiu lat pozostałości przechowywane są przez praski Zakład Gospodarowania Nieruchomościami.
- Pozostałości po pomniku znajdują się obecnie na jednej z działek będących w administrowaniu ZGN Praga-Południe. Dzielnica chciała je przekazać do wybranego muzeum, ale żadna placówka nie wyraziła zainteresowania przejęciem tych pozostałości - przekazał Michał Szweycer z urzędu dzielnicy Praga-Północ.
Pomnik generała od 1985 r. stał przy estakadzie Mostu Łazienkowskiego, którego Berling do 1998 r. był patronem. Pierwotnie miał stanąć bliżej Wisły, w miejscu, z którego żołnierze generała 3. Dywizji Piechoty dokonali we wrześniu 1944 r. desantu na przyczółek czerniakowski, żeby pomóc walczącym powstańcom warszawskim.
W przeszłości pomnik był wielokrotnie dewastowany. W 2012 r. w badaniach w ramach tzw. Barometru Warszawskiego mieszkańcy wyrazili opinię, że nie chcą jego usunięcia.
W 2016 r. przyjęto tzw. ustawę dekomunizacyjną, na mocy której Pomnik Berlinga miał zostać usunięty. Do końca 2019 planowano jego przeniesienie do Muzeum Historii Polski. 4 sierpnia 2019 r. rzeźbę zniszczyła grupa aktywistów związanych z prawicowym politykiem Adamem Słomką. Pomnik rozpadł się na cztery części, które trafiły do magazynów praskiego ZGN.
- Pomnik Zygmunta Berlinga nie może zostać odbudowany, bo zgodnie z tzw. ustawą dekomunizacyjną został wskazany do usunięcia – informował wówczas stołeczny konserwator zabytków Michał Krasucki.
Pozostałości pomnika nie chciało Muzeum Historii Polski - choć ma w swoich zbiorach fragmenty zdemontowanego z Placu Bankowego Pomnika Feliksa Dzierżyńskiego i Pomnik Braterstwa Broni (tzw. czterech śpiących) z Placu Wileńskiego - powołując się na przepisy tzw. ustawy dekomunizacyjnej, które mają zabraniać ponownego wyeksponowania monumentu w przestrzeni publicznej.
Zygmunt Berling uczestniczył w walkach o Lwów podczas wojny polsko-bolszewickiej, dowodził wówczas V batalionem kieleckim. W lipcu 1939 r. został zwolniony ze służby czynnej. Po wybuchu II wojny światowej wyjechał do Wilna, gdzie w listopadzie 1939 r. został aresztowany przez NKWD. Przewieziono go do obozu jenieckiego w Starobielsku. Tam nawiązał współpracę z Sowietami, dzięki czemu uniknął losu tysięcy polskich oficerów zamordowanych w Katyniu.
Po ataku niemieckim na ZSRR Berling wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR pod dowództwem gen. Władysława Andersa, które formowano na mocy układu Sikorski-Majski. Pełnił funkcję szefa sztabu 5. Dywizji Piechoty. Po wydaniu przez gen. Andersa rozkazu ewakuacji do Iranu pozostał w ZSRR, przez co uznano go za dezertera; został zdegradowany, wydalony z armii oraz skazany w trybie zaocznym w lipcu 1943 r. przez Sąd Polowy na karę śmierci.
Berling był twórcą I Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Sformował ją - jeszcze jako pułkownik - przy pomocy władz ZSRR latem 1943 r. Jej żołnierzami byli w większości obywatele polscy, którzy po zajęciu przez Armię Czerwoną we wrześniu 1939 r. wschodnich województw Polski zostali deportowani przez NKWD w głąb Związku Radzieckiego.
W 1943 r. Stalin nadał Berlingowi stopień generała brygady. Rok później sowiecki dyktator mianował Berlinga dowódcą 1 Armii Wojska Polskiego.
We wrześniu 1944 r., w trakcie Powstania Warszawskiego, oddziały 1 AWP uczestniczyły w tzw. desancie czerniakowskim, którego celem było zdobycie przyczółków na lewym brzegu Wisły. Próba sforsowania rzeki zakończyła się niepowodzeniem i została okupiona ciężkimi stratami osobowymi, co wynikało m.in. ze złego przygotowania operacji. 30 września Berling został odwołany ze stanowiska dowódcy 1 Armii z osobistego rozkazu Stalina.
Postać gen. Berlinga jest przedmiotem sporów. Jego przeciwnicy podkreślają, że - podczas współpracy z NKWD - opowiadał się za przyszłą Polską jako republiką sowiecką oraz zarządzał wyroki śmierci na dezerterach i żołnierzach związanych m.in. z podziemiem niepodległościowym. Jego zwolennicy zwracają uwagę m.in. na udział żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego w walkach o Warszawę w 1944 r. (PAP)
mas/ miś/
