Dozymetr do pomiaru promieniowania na tle kopuły nad zniszczonym reaktorem elektrowni jądrowej w Czarnobylu. Fot. PAP/Vladyslav Musiienko
Pracownicy stacji IMGW w Mikołajkach - Stanisław Leszczyński oraz Ewa i Jacek Maliszewscy - dokładnie 40 lat temu jako pierwsi odkryli, że nad Polską znajduje się radioaktywna chmura. Po latach Leszczyński przyznał, że sądził, że skażenie spowodowane jest zgubieniem bomby atomowej przez samolot.
W nocy z 25 na 26 kwietnia 1986 w reaktorze jądrowym elektrowni atomowej w Czarnobylu na Ukrainie doszło do awarii reaktora. W wyniku tej awarii radioaktywna chmura popłynęła nad Polskę. Mikołajki na Mazurach były pierwszym miejscem w Polsce, w którym zorientowano się, że nad krajem jest radioaktywna chmura. Było to 28 kwietnia 1986 roku.
Skażenie wykryli pracownicy Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Mikołajkach: Stanisław Leszczyński oraz Ewa i Jacek Maliszewscy.
Radioaktywność po katastrofie w Czarnobylu
W filmie nagranym kilka lat temu przez Internetową Telewizję Mikołajek, który można zobaczyć w internecie, szef mikołajskiej stacji IMGW Stanisław Leszczyński opowiadał, że natychmiast po wykryciu skażenia powiadomili centralę Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Warszawie oraz Centralne laboratorium Ochrony Radiologicznej. Mimo to przez wiele godzin ówczesne władze Polski nie informowały mieszkańców o skażeniu.
- Do godz. 20 w poniedziałek nie było dla mnie wiadome, jaka jest przyczyna tego promieniowania radioaktywnego. W radio, na żadnym zakresie (fal) nie było informacji. Podejrzewałem, że samolot zgubił bombę atomową, albo eksplozja w elektrowni - opowiadał na filmie Leszczyński. Przyznał, że o godz. 19 radio z Warszawy podało, że nastąpił wyciek z reaktora w Szwecji. Leszczyński od razu się zorientował, że to fałszywa informacja, bo w tym czasie masy powietrza napływały nad Polskę z południowego-wschodu. Dopiero w kolejnych wiadomościach podali, że chmura nasuwa się nad Polskę i Europę.
- Pojechałem do księdza proboszcza i mówię mu, że trzeba bić w dzwony. A on: po co? Żeby ludzie się zgromadzili. Ale doszliśmy do wniosku, że lepiej się modlić, żeby Pan Bóg od nas odegnał ten dym. Ale pomyśleliśmy, że to pójdzie nad inne obszary, więc nie było to dobre wyjście - opowiadał Leszczyński na nagraniu.
Pracownicy stacji IMGW w Mikołajkach doskonale wiedzieli, że powinni założyć maski przeciwgazowe. Nie zrobili tego, bo mieli ich za mało. Nikomu też nie powiedzieli o swoim odkryciu, choć był to ciepły słoneczny dzień i ludzie pracowali na działkach. - To była sprawa poufna, wyniki pomiarów były poufne - powiedział po latach Leszczyński.
Władze nie kryły, że to w Mikołajkach wykryto skażenie nad Polską. Z tego powodu na miasteczko nastąpił szturm dziennikarzy z całego świata. Leszczyński wspominał, że jeden z włoskich dziennikarzy napisał nieprawdziwy artykuł, że z Mikołajek wysiedlono ludzi. Zilustrował go zdjęciem zupełnie pustego mikołajskiego rynku.
Nie ma zagrożenia, to tylko awaria - katastrofa w Czarnobylu w depeszach PAP z 1986 r.
- Łobuz zrobił zdjęcie o świcie, co było widać po długości cieni, jakie rzucało wschodzące słońce. To była z jego strony tylko sensacja, nie żeby pomóc ludziom, ale podnieść atmosferę - wspominał Leszczyński i dodał, że ani on, ani inni pracownicy stacji nie rozmawiali z dziennikarzami. - Dziś też bym nie rozmawiał, to były poufne sprawy - dodał.
- Nie przespaliśmy tej sytuacji, polski rząd dowiedział się o od polskiej służby o skażeniu - dodał Leszczyński.
Od 1958 roku w ramach prac mikołajskiej stacji IMGW rutynowo badano ewentualne skażenie atmosfery. Wówczas jądrowe mocarstwa, między innymi Stany Zjednoczone i Rosja przeprowadzały próby z bronią jądrową. Nad Polską ślady tych próby były widoczne zwykle po 3 tygodniach od ich przeprowadzenia. Stacje takie, jak w Mikołajkach, działały w kilku miejscach w kraju.
26 kwietnia 1986 roku o godz. 0.23 czasu polskiego doszło do wybuchu elektrowni jądrowej w Czarnobylu. Bezpośrednio zginęło 31 osób, z okolicznych terenów ewakuowano tysiące mieszkańców.
Katastrofa w Czarnobylu była największą w historii energetyki jądrowej. Skażeniu promieniotwórczemu uległ obszar do 146 tys. kilometrów kwadratowych na pograniczu Białorusi, Ukrainy i Rosji. Ewakuowano i przesiedlono ponad 350 tys. osób. Ofiary śmiertelne szacuje się od 4 tys. do ponad 200 tys. (w zależności od źródeł) wskutek przewlekłej choroby popromiennej. (PAP)
jwo/ dki/
