Brzezinka, 16.05.2025 r. Ceremonia upamiętnienia 81. rocznicy buntu Romów przed Pomnikiem Zagłady Romów i Sinti w "Zigeunerlager" na terenie byłego obozu "cygańskiego" w KL Auschwitz II-Birkenau w Brzezince. Fot. PAP/Jarek Praszkiewicz
Romowie upamiętnią w sobotę 82. rocznicę buntu więźniów w tzw. obozie cygańskim, będącym częścią niemieckiego KL Auschwitz II-Birkenau – poinformowało we wtorek organizujące obchody Centrum Historii i Kultury Romów.
Uczestnicy ceremonii w południe przejdą wspólnie przed Pomnik Zagłady Romów i Sinti na terenie tak zwanego obozu cygańskiego. Złożą kwiaty i znicze.
Rocznica upamiętniana jest w sobotę, gdyż przez wiele lat uważano, iż do buntu doszło 16 maja 1944 roku. Historycy opierali się na relacji byłego więźnia, Polaka Tadeusza Joachimowskiego, który był pisarzem w obozie cygańskim w Birkenau. Wedle jego relacji 15 maja jeden z esesmanów wyjawił mu, że Niemcy chcą zgładzić w komorach gazowych około 6 tys. Sinti i Romów. Zalecił, by nie oni opuszczali baraków. 16 maja wieczorem przed obóz podjechały samochody, z których wysiadło kilkudziesięciu uzbrojonych Niemców. Kilku weszło do baraku mieszkalnego, aby wypędzić więźniów. Sinti i Romowie uzbrojeni w noże, łopaty, łomy i kamienie nie wyszli. Po pewnym czasie esesmani opuścili baraki i odjechali. Akcja została odwołana.
Paweł Sawicki, redaktor naczelny wydawanego przez Muzeum Auschwitz periodyku Memoria, wskazywał w 2018 roku, że ustalenia historyków z tej instytucji: Heleny Kubicy i Piotra Setkiewicza, przesuwają datę wydarzeń na początek kwietnia.
Po buncie Niemcy skierowali do innych obozów około 200 młodych i zdrowych więźniów. 1,5 tys. przenieśli do KL Auschwitz I. Większość z nich później również wywieziono. Znaczna ich część przeżyła.
78 lat temu Niemcy zlikwidowali tzw. Zigeunerlager w Birkenau
Obóz cygański został zlikwidowany w nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 roku. Do tej operacji Niemcy się przygotowali. Zagazowali pozostałych jeszcze wtedy przy życiu 4,2-4,3 tys. więźniów.
Muzeum Auschwitz szacuje, że w obozie uwięziono około 23 tys. Sinti i Romów, w tym dzieci. Zdecydowana większość więziona była w Zigeunerlager, który istniał w Birkenau od lutego 1943 do sierpnia 1944 roku. W Auschwitz zmarło lub został zgładzonych w komorach gazowych około 21 tys. Sinti i Romów.
W wyniku prześladowań i terroru w latach panowania III Rzeszy śmierć poniosła około połowa populacji romskiej, zamieszkującej obszary okupowane przez Niemców. (PAP)
