Warszawa 13.kwietnia 1986 r. Staraniem Związku Podhalan przeniesiono doczesne szczątki Kazimierza Przerwy-Tetmajera z Cmentarza Stare Powązkowski na podhalański Cmentarz Zasłużonych w Zakopanem. W dniu 13 kwietnia 1986 o godz. 12.00 odbyła się msza święta, a następnie uroczyste pożegnanie przed kościołem św. Karola Boromeusza. Po uroczystości, w której uczestniczyli m.in. Podhalanie z Oddziałów Związku Podhalan, trumna z prochami poety i jego syna Kazimierza Stanisława opuściła Warszawę. Fot. PAP/Maciej Bel
Przy grobie Kazimierza Przerwy-Tetmajera na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem odbyły się we wtorek uroczystości upamiętniające 40. rocznicę sprowadzenia prochów poety pod Tatry. Autor „Na Skalnym Podhalu” pragnął spocząć pod ukochanymi Tatrami - przypomniano ostatnią wolę poety.
„Gdyby przyszło mi nawet skonać w Honolulu, gdyby śmierć zaskoczyła mnie w Nowym Jorku czy na innym kontynencie czy biegunie – ja wrócę do Tatr! Wyrwę się i tu zostanę na wieki!” – pisał Tetmajer w liście do Zofii Gabińskiej czterdzieści lat przed swoją śmiercią. Jak przypomniano, słowa te stały się symbolem wieloletnich zabiegów o przeniesienie jego szczątków z warszawskich Powązek na Podhale.
Kazimierz Przerwa-Tetmajer urodził się 12 lutego 1865 r. w majątku rodzinnym w Ludźmierzu. Zmarł w Warszawie w 1940 r. Już po zakończeniu II wojny światowej pojawiły się postulaty sprowadzenia jego prochów do rodzinnego regionu. Kolejne inicjatywy podejmowane przez Związek Podhalan przez wiele lat nie uzyskiwały zgody władz. Dopiero starania zapoczątkowane w 1985 r. przez środowisko podhalańskie, przy wsparciu m.in. ks. prof. Józefa Tischnera, Wincentego Galicy i rodziny poety, zakończyły się sukcesem.
Ekshumację przeprowadzono 13 kwietnia 1986 r. na Powązkach. Po uroczystościach pożegnalnych w Warszawie trumna z prochami poety i jego syna została przewieziona do Ludźmierza. Dwa miesiące później, 15 czerwca 1986 r. kondukt żałobny wyruszył do Zakopanego. Na trasie przejazdu mieszkańcy Podhala oddawali hołd poecie, a na Harendzie, przy domu poety Jana Kasprowicza, trumnę przełożono na góralski powóz. W kondukcie Tetmajer został odprowadzony na miejsce wiecznego spoczynku, na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku.
Jak podkreśliła prowadząca uroczystość prof. Anna Mlekodaj z Akademii Nauk Stosowanych w Nowym Targu, Tetmajer odegrał wyjątkową rolę w kształtowaniu podhalańskiej tożsamości.
- Kazimierz Przerwa-Tetmajer ufundował góralom mit założycielski, który dał tożsamość, nauczył wolności i ukochał Podhale, z którego wyszedł i na które pragnął wrócić – powiedziała.
Zdaniem badaczki, życie poety było pełne skrajności. Przypomniała, że Tetmajer doświadczał zarówno wielkiej sławy i uznania, jak i samotności, biedy oraz osobistych tragedii, w tym śmierci jedynego syna.
Mlekodaj przypomniała słowa Jerzego Waldorffa wypowiedziane podczas uroczystości związanych z przeniesieniem prochów Tetmajera na Podhale w 1986 r. „Groby wielkich narodów są kotwicami pamięci” – cytowała. Jak dodała, obecność grobu poety na Pęksowym Brzyzku jest dla mieszkańców Podhala „ważną kotwicą pamięci” i symbolem ciągłości regionalnej oraz narodowej tradycji.
Według prof. Mlekodaj sprowadzenie prochów Tetmajera do Zakopanego było nie tylko spełnieniem jego ostatniej woli, ale także „wielką manifestacją patriotyzmu” mieszkańców Podhala.
Jak podkreślano podczas wtorkowych uroczystości, autor „Legendy Tatr” pozostaje jedną z najważniejszych postaci w historii i kulturze Podhala. Urodzony w Ludźmierzu poeta należał do najwybitniejszych twórców epoki Młodej Polski, a jego utwory poświęcone Tatrom i góralszczyźnie na trwałe wpisały się do polskiej literatury.
Wieczorem w Kinie Sokół odbył się koncert „Błękitne zadumanie”. Na program złożyło się 15 utworów muzycznych inspirowanych życiem i twórczością Tetmajera. Muzykę skomponowała pochodząca z Ludźmierza Mira Sojka-Topór, a pomiędzy pieśniami prezentowane były fragmenty tekstów poety.
W obchodach zorganizowanych przez Powiat Tatrzański i Miasto Zakopane uczestniczyli przedstawiciele samorządów, instytucji kultury, Związku Podhalan oraz mieszkańcy regionu. Organizatorzy podkreślili, że wydarzenie było również elementem obchodów 80-lecia Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Fryderyka Chopina w Nowym Targu, która współtworzyła koncert poświęcony najwybitniejszemu piewcy Podhala.
Kazimierz Przerwa-Tetmajer pochodził z rodziny ziemiańskiej silnie związanej z Podhalem; jego ojciec Adolf Tetmajer był działaczem społecznym i politycznym, a przyrodnim bratem poety był znany malarz Włodzimierz Tetmajer. Młody Kazimierz kształcił się w Krakowie, a następnie studiował filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Debiutował literacko w połowie lat 80. XIX wieku, szybko zdobywając uznanie jako jeden z najwybitniejszych twórców epoki Młodej Polski.
Największe uznanie przyniosły mu tomy poezji, w których wyrażał charakterystyczne dla przełomu XIX i XX wieku nastroje dekadenckie, ale także zachwyt nad pięknem przyrody. Szczególne miejsce w jego twórczości zajmowały Tatry i Podhale. Od młodości wędrował po górskich szlakach, należał do pionierów taternictwa i doskonale znał kulturę oraz tradycję górali. Fascynacja regionem zaowocowała powstaniem takich dzieł jak „Na skalnym Podhalu” czy „Legenda Tatr”, które do dziś należą do najważniejszych literackich obrazów Podhala.
Tetmajer podróżował po Europie, współpracował z czołowymi czasopismami literackimi swoich czasów i przez wiele lat należał do najbardziej cenionych polskich pisarzy. Aktywnie angażował się w sprawy Podhala, Spisza i Orawy po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.
W ostatnich latach życia zmagał się z ciężką chorobą. Zmarł 18 stycznia 1940 r. w Warszawie. Początkowo został pochowany na Powązkach, jednak zgodnie ze swoją wolą w 1986 r. jego prochy sprowadzono do Zakopanego.(PAP)
szb/ aszw/
