Autorka Muminków Tove Jansson podczas wizyty w Polsce w studiu Se-Ma-For. Fot. PAP/Woody Ochnio
Książki o Muminkach mogą się stać ofiarą wojny kulturowej w Stanach Zjednoczonych. Dziwię się, że jeszcze ich tam nie zakazano – powiedziała w poniedziałkowym wywiadzie dla „Aftenposten” Sophia Jansson, spadkobierczyni Tove Jansson. Powodem takich żądań miałyby być fakty z życia twórczyni Muminków.
W Stanach Zjednoczonych od kilku lat nasilają się kampanie konserwatywnych grup na rzecz usuwania ze szkół i bibliotek książek uznawanych przez nie za niewłaściwe dla dzieci. Od 2020 r. działania te stały się bardziej rozległe, a jednym z częstych celów jest literatura z wątkami queerowymi. Według American Library Association, największej organizacji bibliotekarskiej w USA, w 2024 r. odnotowano ponad 800 prób cenzurowania materiałów w bibliotekach, szkołach i na uczelniach. Dotyczyły one prawie 2,5 tys. tytułów. Najczęściej zarzucano im nieobyczajność oraz poruszanie wątków LGBTQ+, rasowych i dotyczących sprawiedliwości społecznej.
Sophia Jansson, przewodnicząca zarządu Moomin Characters, firmy zarządzającej prawami do „Muminków”, oceniła, że książki Tove Jansson mogą zostać wciągnięte w amerykańskie spory.
„Jestem niemal przekonana, że gdzieś dojdzie do tego, że ktoś powie: »Musimy usunąć wszystkie książki o Muminkach, ponieważ Tove Jansson żyła z kobietą«. Właściwie jestem zaskoczona, że to się jeszcze nie stało” – powiedziała Jansson.
Tove Jansson przez 45 lat żyła z artystką Tuulikki Pietilä. W opowiadaniach o najsłynniejszych na świecie trollach pisząca po szwedzku fińska autorka przemycała wątki ze swojego życia osobistego. Jednym z takich odniesień ma być wg szefowej Moomin Characters Too-tiki, postać inspirowana właśnie Tuulikki, partnerką pisarki. Kolejnymi nawiązaniami mają być Topik i Topcia. Ich szwedzkie imiona – Tofslan i Vifslan – mają odsyłać do Tove i jej wcześniejszej partnerki Viviki Bandler.
„Nie można się godzić na zakazywanie książek. Nadal będziemy pokazywać tę część dorobku Tove Jansson, nawet jeśli będzie to wywoływać sprzeciw” – powiedziała Sophia Jansson. Podkreśliła, że właściciel praw do twórczości jej ciotki nie będzie cenzurował ani redagował dorobku Tove Jansson.
Moomin Characters jest rodzinną firmą zarządzającą prawami do uniwersum Muminków. Obejmuje książki, filmy, seriale i produkty licencyjne. Sprzedaż produktów związanych z Muminkami według „Aftenposten” ma sięgać równowartości ok. 2,7 mld złotych rocznie.
Urodzona w 1914 roku Tove Jansson w latach 1945–1970 napisała dziewięć książek o Muminkach, w tym „Kometę nad Doliną Muminków”, „Lato Muminków” i „Dolinę Muminków w listopadzie”. Była także malarką, rysowniczką i autorką literatury dla dorosłych. Zmarła w 2001 roku.
Z Oslo Mieszko Czarnecki (PAP)
cmm/ miś/
