Ekspozycja w Centrum Interpretacyjnym przy jaskini Escoural. Fot. visitmontemornovo.com
Naukowcy po raz pierwszy wyizolowali ludzkie DNA ze ścian jaskiń. W portugalskiej jaskini Escoural materiał genetyczny pochodził również ze ściany pokrytej malowidłami naskalnymi. To pierwszy dowód na to, że ludzkie DNA może przetrwać na ścianach jaskiń przez tysiąclecia.
Wyniki badań międzynarodowego zespołu z Hiszpanii, Portugalii, Wielkiej Brytanii, Chin i Niemiec opublikowano w „Nature Communications”.
W latach 2022–2025 badacze pracujący w ramach projektu First Art pobrali próbki z 24 paneli sztuki naskalnej oraz ich bezpośredniego otoczenia w 11 jaskiniach w Hiszpanii i Portugalii. Badane malowidła to głównie proste motywy graficzne: trójkąty, kropki i odciski dłoni wykonane czerwoną ochrą, które uważa się za najstarsze formy rysunków jaskiniowych.
Od około dekady wiadomo, że starożytne ludzkie DNA może przetrwać w osadach znajdujących się na dnie jaskiń, jednak wcześniej nigdy nie odnaleziono go na ich ścianach.
„Wiemy, że część malowideł nanoszono na ściany jaskiń poprzez wydmuchiwanie pigmentu lub wcieranie go w powierzchnię. Biorąc pod uwagę ogromną czułość współczesnych metod analizy starożytnego DNA, chcieliśmy sprawdzić, czy taki kontakt mógł pozostawić ślady ludzkiego DNA w sztuce naskalnej” – skomentował Hipólito Collado Giraldo, archeolog i specjalista od sztuki naskalnej z University of Extremadura, cytowany w prasowym komunikacie.
Spośród pobranych próbek jedynie pięć zawierało pradziejowe ludzkie DNA.
Naukowcy uzyskali ślady starożytnego ludzkiego DNA, pozbawione domieszki DNA zwierząt, z pokrytej pigmentem kalcytowej skały w portugalskiej jaskini Escoural, a także z niepomalowanej próbki ściany tej samej jaskini. Brak DNA zwierzęcego w obu przypadkach sugeruje, że materiał genetyczny nanieśli tam bezpośrednio pradziejowi ludzie, którzy dotykali ścian podczas pobytu w jaskini.
Trzy inne próbki, pobrane w jaskini Escoural oraz w jaskini Covarón w Hiszpanii, zawierały mieszaninę ludzkiego i zwierzęcego DNA. W ich przypadku materiał genetyczny naniesiono pośrednio, najprawdopodobniej za sprawą przemieszczających się osadów lub przepływu wody.
Profil genetyczny uzyskanego DNA wykazał największe podobieństwo do populacji zachodnich łowców-zbieraczy, którzy zamieszkiwali Europę mniej więcej od około 17 tys. do 5,2 tys. lat temu. Badacze nie uzyskali wystarczającej ilości DNA, aby precyzyjnie określić jego wiek. Wiadomo jednak, że jaskinia Escoural została odcięta od świata między 4 tys. a 5 tys. lat temu, dlatego odnaleziony materiał genetyczny najprawdopodobniej jest starszy.
„Choć nie możemy jeszcze bezpośrednio powiązać odnalezionych śladów starożytnego ludzkiego DNA z samym procesem tworzenia sztuki naskalnej, jest to pierwszy dowód na to, że ludzkie DNA może przetrwać na ścianach jaskiń przez tysiące lat” – podkreśliła jedna z autorek badania, Alba Bossoms Mesa, doktorantka z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Lipsku.
Oznacza to, że ściany jaskiń mogą być skarbnicą informacji o dawnych ludziach odwiedzających te miejsca, nawet tam, gdzie nie zachowały się malowidła ani inne zabytki archeologiczne.
Jednocześnie badacze podkreślają, że antyczne DNA znaleziono tylko na jednym z 24 przebadanych paneli z malowidłami, co sugeruje, że jego zachowanie na malowidłach naskalnych jest raczej wyjątkiem niż regułą. Naukowcy spodziewają się jednak, że znaczenie takich badań będzie rosło wraz z doskonaleniem technik pozwalających wydobywać coraz mniejsze ilości DNA z próbek pobieranych w jaskiniach. (PAP)
ekr/ zan/
