Reprezentantka ludności łemkowskiej Maria Kobań podczas posiedzenia sejmowej Komisji Mniejszości Narodowych i Etnicznych (2024 r.). Fot. Leszek Szymański
Garncarstwo i ceramika figuralna ośrodka w Chałupkach, język łemkowski, tradycja wyplatania ozdób ze słomy w Majdanie Kozłowieckim, Annoborze i Łucce-Kolonii, tradycyjne rzemiosło zduńskie zostały wpisane na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego - podał resort kultury.
Tworzona od 2013 r. lista liczy obecnie 133 pozycje, dokumentujące żywe tradycje, zwyczaje i umiejętności przekazywane z pokolenia na pokolenie.
Wiceszef Stowarzyszenia Twórców Ludowych: wsparcie państwa potrzebne, żeby nasze dziedzictwo nie umarło
O kolejny wpis wzbogacił się również krajowy rejestr dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Znalazł się w nim Konkurs Sztuki Ludowej Pałuk im. Wandy Szkulmowskiej.
Jak czytamy na stronie MKiDN, ośrodek garncarski w Chałupkach słynie z wyrobu naczyń użytkowych oraz ręcznie lepionej ceramiki figuralnej, obejmującej m.in. figurki ludzi i zwierząt, kapliczki czy charakterystyczne ceramiczne gwizdki. „Wyroby powstają z gliny w tradycyjnym procesie obejmującym formowanie, suszenie, wypał i szkliwienie. Ceramika chałupkowa wyróżnia się prostym zdobnictwem oraz charakterystyczną kolorystyką. Istotnym elementem tej tradycji jest również przekazywana z pokolenia na pokolenie wiedza warsztatowa, lokalne nazewnictwo i zwyczaje związane z pracą garncarzy” - napisano.
Dr Michał Szymko: sztuka Łemków wychodzi z cienia na łemkowskich warunkach
Resort kultury przypomniał, że „język łemkowski od wieków stanowi podstawowy nośnik kultury, pamięci i tożsamości Łemków”. „Przekazywany w rodzinach poprzez rozmowy, pieśni, modlitwy i opowieści, zachowuje wiedzę o tradycjach, historii oraz życiu wspólnoty. Mimo przerwania ciągłości przekazu po II wojnie światowej, dziś jest obecny w edukacji, kulturze, mediach i działalności artystycznej. Ochrona języka oznacza jednocześnie zachowanie bogatego dziedzictwa kulturowego Łemków” - zaznaczono.
Dodano, że tradycja wyplatania ozdób ze słomy wywodzi się z dawnego wykorzystania słomy w życiu codziennym mieszkańców Lubelszczyzny. „Dziś obejmuje przede wszystkim wykonywanie ozdób bożonarodzeniowych, kapeluszy oraz elementów wieńców dożynkowych z odpowiednio przygotowanej słomy żytniej. Poszczególne wyroby powstają z wykorzystaniem tradycyjnych technik przekazywanych między pokoleniami. Rzemiosło pozostaje ważnym elementem lokalnej tożsamości i kultury regionu” - przekazano w komunikacie.
Dwa nowe wpisy na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego
Tradycyjne rzemiosło zduńskie obejmuje projektowanie, budowę, naprawę i konserwację pieców kaflowych, kuchni, pieców chlebowych oraz kominków. Ministerstwo kultury zaznaczyło, że „wiedza zdunów łączy wieloletnie doświadczenie z umiejętnością doboru materiałów i rozwiązań zapewniających bezpieczeństwo oraz efektywne ogrzewanie”. Choć współcześnie wykorzystuje się również nowoczesne narzędzia i technologie, podstawą pozostaje praktyczna wiedza przekazywana z mistrza na ucznia. Jej zachowaniu służą warsztaty, pokazy i działania edukacyjne.
Organizowany od 1963 r. Konkurs Sztuki Ludowej Pałuk im. Wandy Szkulmowskiej służy ochronie, dokumentowaniu i popularyzacji tradycji artystycznych regionu. „Łączy twórców różnych pokoleń, umożliwia prezentację ich dorobku oraz przekazywanie wiedzy i umiejętności podczas warsztatów. Towarzyszące konkursowi wystawy i publikacje tworzą archiwum pałuckiej sztuki ludowej, wspierając zachowanie i rozwój lokalnego dziedzictwa” - przekazano. (PAP)
ksi/ dki/
