Wystawa w Szkole Przemysłu Drzewnego w Zakopanem, 1930 r./NAC
„Artystyczne Pokolenia. 150 lat PLSP im. Antoniego Kenara w Zakopanem” to wystawa poświęcona środowisku Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych im. Antoniego Kenara w Zakopanem. Historia pierwszej zawodowej szkoły artystycznej na Podhalu prezentowana jest w Salonie DESA Unicum w Warszawie.
Ekspozycja obejmująca rzeźby, malarstwo, meble, lutnictwo trwa od 4 do 10 września. Ukazuje ona znaczenie placówki, które wykracza daleko poza Podhale.
Historia szkoły zaczęła się w 1876 roku od Szkoły Snycerskiej, założonej przez Towarzystwo Tatrzańskie. Przez lata placówka wykształciła wielu niezwykłych rzemieślników i artystów. Snycerstwo, meblarstwo i lutnictwo artystyczne od lat spotykają się tu z grafiką, projektowaniem ubioru i tkaniną artystyczną.
- Jedna szkoła, 150 lat i sześć specjalizacji. Z zakopiańską tradycją łączą się asamblaże Władysława Hasiora, rzeźbiarska transformacja samolotu autorstwa Romana Stańczaka, monumentalne tkaniny Małgorzaty Mirgi-Tas i najwyższej próby rzemiosło wywodzące się z tradycji regionu. Choć Szkoła Kenara wyrasta z silnej tradycji zakopiańskiego rzemiosła i sztuki, od początku pozostawała miejscem niezwykle otwartym na eksperyment, nowe formy i przekraczanie utartych podziałów między sztuką, designem i obiektami użytkowymi – zaznaczają organizatorzy ekspozycji.
W latach 20. XX wieku architekt Karol Stryjeński – (mąż Zofii Stryjeńskiej) - reformował szkołę zgodnie z przekonaniem, że powinna być „terenem wiecznie żywych eksperymentów”. W 1925 roku placówka zdobyła w Paryżu trzy nagrody: Grand Prix za drzeworyty, Grand Prix za metodę nauczania i dyplom Złotego Medalu za rzeźby. Po wojnie Antoni Kenar rozwinął program oparty na samodzielności i indywidualnej ekspresji ucznia. Otwartość, zamiast sztywnych ram, stała się znakiem szkoły.
- Środowisko Kenara to jedno z najważniejszych i wyjątkowych zjawisk w polskiej sztuce ostatnich 150 lat, a przy tym takie, którego nie da się zamknąć w jednej definicji. Z tej samej szkoły wyszli klasycy rzeźby i malarstwa, projektanci mebli i lutnicy. Zależało nam, żeby pełny przekrój twórczej ekspresji na jednej wystawie - mówi Katarzyna Żebrowska, koordynatorka wystawy i aukcji w DESA Unicum.
Tytuł ekspozycji – „Pokolenia” - odnosi się do artystycznych rodzin. Nazwiska Rząsów, Szostaków, Klamerusów i Kubickich powracają w kolejnych rocznikach, a wraz z nimi przekazywane z pokolenia na pokolenie umiejętności. „Narciarz” Michała Gąsienicy-Szostaka – autora projektu obecnego herbu Zakopanego – przedstawia jego ojca, który łączył działalność artystyczną z karierą narciarską.
Nowe wartości do dorobku szkoły wnoszą młodsi twórcy związani ze szkołą, m.in. Magdalena Berbeka, Karol Szostak i Hanka Krzeptowska-Marusarz. W swoich pracach starają się reinterpretować tradycję i nadawać jej współczesne formy i tematy.
Na obecnej wystawie w DESA Unicum można zobaczyć m.in. „Czyściec II” Władysława Hasiora z 1965 roku, „Krzyż” Antoniego Rząsy oraz „Libertynki” Tadeusza Brzozowskiego z 1979 roku. Każdy z tych artystów posługiwał się innym językiem, a wszystkich łączył nie tylko związek ze szkołą, lecz także praca pedagogiczna w Zakopanem.
O silnym wpływie szkoły świadczą kariery jej absolwentów. Roman Stańczak reprezentował Polskę na Biennale Sztuki w Wenecji w 2019 roku z „Lotem” – spektakularną, rzeźbiarską transformacją samolotu. W kolejnej edycji, w 2022 roku, Polskę reprezentowała Małgorzata Mirga-Tas, której wielkoformatowe tkaniny zyskały uznanie krytyków i historyków sztuki.
- Dwie kolejne edycje Biennale, dwoje absolwentów tej samej szkoły i dwa różne języki artystyczne – to dowód, że zakopiańska tradycja nie oznacza zamknięcia w sztuce regionalnej. Wręcz przeciwnie, ukazuje nowatorskie podejście do działalności artystycznej – zaznacza Katarzyna Żebrowska.
Ważny element ekspozycji stanowi troje pełnowymiarowych skrzypiec, po raz pierwszy pokazane są w DESA Unicum. Zbudowali je lutnicy związani ze szkołą: Jan Bator, Maciej Łacek i Jakub T. Kubicki. Instrumenty powstały w 2009, 2014 i 2017 roku, więc najstarszy i najmłodszy dzieli osiem lat. - Choć stworzone jako instrumenty, są równocześnie świadectwem niezwykłej wyobraźni, maestrii wykonania i artystycznego kunsztu wychowanków zakopiańskiej szkoły. Ich obecność na wystawie jest wyrazem uznania dla mistrzowskiej precyzji lutników. Zakopiańskie liceum prowadzi jedyną tego typu specjalizację wśród liceów plastycznych w Polsce – podkreśla koordynatorka wydarzenia.
Skrzypce wystawione obok rzeźb, obrazów i mebli w pewien sposób przesuwają granicę między sztuką a rzemiosłem. Wśród wyrobów rzemiosła artystycznego znalazł się zestaw „Miś” Józefa Kulona, składający się ze stołu i czterech krzeseł – przykład sztuki użytkowej, w której rzeźbiarskie myślenie i precyzja wykonania spotykają się z codzienną funkcją. Obiekty te pokazują, że tradycja nie musi oznaczać zamknięcia w przeszłości, lecz może być źródłem żywych i funkcjonalnych form. „To właśnie w mistrzowskim rzemiośle sztuka najpełniej przekracza podział na tę, którą podziwiamy, i tę, która może towarzyszyć nam w codziennym życiu” – zaznaczają organizatorzy ekspozycji.
Wystawa „Artystyczne Pokolenia. 150 lat PLSP im. Antoniego Kenara w Zakopanem” jest dostępna w salonie DESA Unicum przy ul. Pięknej w Warszawie od 4 do 10 września 2026 roku.
Anna Bernat (PAP)
abe/ wj/
