Anna Konstancja hrabina von Cosel (pierwsza połowa XVIII wieku). Źródło: Łazienki Palace via Wikipedia Commons
310 lat temu Prusacy przekazali Saksończykom hrabinę Cosel – kobietę, dla której August II Mocny stracił głowę. Obsypał ją bogactwem, a nawet przyrzekł poślubić, aż wreszcie uwięził w zamku Stolpen, w którym spędziła prawie pół wieku.
Nieulękniona, śmiała, mściwa – tak ją odmalował Józef Ignacy Kraszewski w swojej powieści, i to w dużym stopniu on oraz film Jerzego Antczaka z Jadwigą Barańską w tytułowej roli ukształtowały w Polsce legendę hrabiny Cosel.
Urodziła się 17 października 1680 r. jako Anna Konstancja von Brockdorff. Przyszła na świat w Holsztynie, w majątku Depenau. W 1703 r. poślubiła dużo od siebie starszego Adolfa Magnusa von Hoym – wpływowego ministra na dworze Augusta II Mocnego – króla Polski i elektora Saksonii. Szybko się okazało, że małżonkowie do siebie nie pasują – von Hoym zdradzał żonę nawet ze służącą, Anna Konstancja rozstała się z nim dla króla - elektora.
Do pierwszego, przypadkowego zresztą spotkania Anny Konstancji i monarchy po raz pierwszy doszło jak na ironię podczas balu, który został wydany przez Krystynę Eberhardynę, czyli żonę Augusta II. Na bal ten – w styczniu 1704 r. - zaproszenie dostał oczywiście minister von Hoym wraz ze swoją małżonką, a kochliwy August II od razu zwrócił uwagę na nieznaną sobie piękność.
W grudniu tego samego roku nadarzyła się okazja do bliższego poznania. Stało się tak, gdy w drezdeńskim pałacu von Hoymów wybuchł pożar. Przybywszy na miejsce zdarzenia August zobaczył wydającą rozkazy gaszącym ogień ludziom Annę Konstancję. Zapewne to właśnie wtedy ostatecznie wywarła na królu tak silne wrażenie, że tuż po tym jak pożar został ugaszony oboje wybrali się na przejażdżkę jego karetą, a ostatecznie trafiła na jego dwór – jako oficjalna metresa. Los związku Anny Konstancji z mężem był już wtedy przypieczętowany – wkrótce doszło do rozwodu, a von Hoym szybko się pocieszył zawierając kolejne małżeństwo.

August Mocny, obraz Louisa de Silvestre , około 1720 r. Źródło: National Portrait Gallery of Sweden via Wikimedia Commons
W 1706 r. dzięki wstawiennictwu koronowanego kochanka Anna Konstancja otrzymała od cesarza Józefa I tytuł hrabiny Rzeszy von Cosel, a sam August obdarował ją posiadłością w Pillnitz (dziś to dzielnica Drezna, wtedy oddzielna miejscowość), a w samej stolicy Saksonii wzniósł dla niej pałac Taschenberg. Same tylko meble zakupione do tego pałacu kosztowały około 200 000 talarów, a August zadbał też o to, żeby połączyć pałac Taschenberg i stojący tuż obok Zamek Królewski dyskretną galerią.
Dworzanie Augusta sarkali na to, że monarcha wydaje na hrabinę Cosel rok w rok po 100 000 talarów, co by wystarczyło na utrzymanie kilku tysięcy żołnierzy. Dochód w takiej wysokości August przyznał Annie Konstancji w tym samym dokumencie, w którym zapisane również zostało coś znacznie ważniejszego: zobowiązanie króla do jej poślubienia w momencie śmierci jego żony.
Hrabina Cosel zostałaby wtedy nie tylko księżną Saksonii, ale i królową Polski.
Hrabina von Cosel na tamtym etapie rzeczywiście mogła być przekonana, że w momencie śmierci Krystyny Eberhardyny zostanie żoną Augusta II. Zresztą w tamtym okresie po raz pierwszy spodziewała się jego dziecka, jednakże ich syn urodził się martwy. Następne lata to jednak kolejne ciąże i narodziny dzieci: od 1708 do 1712 r. urodzili się Augusta Konstantyna, Fryderyka Aleksandra oraz Fryderyk August.
W 1712 r. August II Mocny znalazł sobie jednak nową faworytę, a hrabina Cosel w odróżnieniu od Krystyny Eberhardyny która przymykała oko na niewierność męża, nie zamierzała usunąć się w cień.
Według historyków za pojawieniem się nowej metresy (została nią córka marszałka wielkiego koronnego Kazimierza Ludwika Bielińskiego Marianna) kryła się intryga Jakuba Henryka Flemminga – szefa Tajnej Rady na dworze Augusta II.

Portret Anny Konstancji hrabiny von Cosel (1705). Źródło: Wikimedia Commons
To za przyczyną Flemminga August zaczął podejrzewać porzuconą kochankę o wymierzone w siebie spiski. Hrabina Cosel niechcący sama dostarczała swoim oponentom argumentów, bo była na tyle nieostrożna, że wtrącała się w politykę.
Do otwartego starcia doszło, gdy August zażądał zwrócenia umowy – dokumentu, w którym zobowiązywał się do wypłacania wspomnianej wyżej pensji, a także do małżeństwa. Zdesperowana hrabina Cosel, która pochodziła z bocznej linii rodu Hohenzollernów, postanowiła prosić o protekcję króla Prus Fryderyka Wilhelma. Zaledwie jednak zbiegła na teren jego państwa, została z powrotem odstawiona do prusko-saksońskiej granicy. Fryderyk Wilhelm przehandlował ją za dezerterów z pruskiej armii, których oddał mu August II.
Do tej wymiany doszło 21 listopada 1716 r., a nazajutrz – 22 listopada – hrabina Cosel znajdowała się już w Lipsku. Stamtąd jeszcze przed Bożym Narodzeniem przewieziono ją do zamku Stolpen około 20 kilometrów od Drezna. nie została formalnie skazana. Miała w tamtym momencie 36 lat. Pilnowali jej żołnierze, nie mogły jej odwiedzać nawet jej dzieci, które zresztą wychowywały się na królewskim dworze. Tymczasem ich matka czas spędzała głównie na lekturze, ewentualnie na haftowaniu.

Zamek Stolpen. Drugi dziedziniec zamkowy z wieżą strażniczą zamku (po prawej), portalem głównym i wieżą, w której była więziona Cosel (po lewej). Fot. Brück & Sohn Kunstverlag Meißen via Wikimedia Commons
Z Augustem II nie spotkała się już nigdy. Co prawda po 11 latach od momentu osadzenia jej na zamku odwiedził on Stolpen, ale jedynym powodem ku temu były przeprowadzane tam próby nowej armaty, dla której celem miała się stać bazaltowa skała. Na samym zamku zresztą się nie pojawił. W 1719 r. hrabina spróbowała wystąpić o łaskę, ale jej odmówiono.
Gdy 14 lat później, 1 lutego 1733 r. August II zmarł, dawna metresa przywdziała nawet żałobę. Listy zaś, które pisała zostały przez nią oprawione w czarną ramkę. Wszelkie jednak wspomnienia spaliła przed swoją śmiercią.
Mieszkanie hrabiny Cosel w wieży zamku Stolpen. Fot. Dr. Bernd Gross via Wikimedia Commons
Kiedy na tron królewski wstąpił syn Augusta II Mocnego August III Sas (w Saksonii jako Fryderyk August II) zaoferował jej wolność, ponieważ dla niego osobiście nie stanowiła żadnego zagrożenia politycznego. Hrabina jednak odmówiła. Dobrowolnie tym razem zdecydowała się pozostać w zamku do końca swojego życia. Uzyskiwała przynajmniej coraz większą swobodę w poruszaniu się po nim.
Zmarła 31 marca 1765 r. Wbrew własnej woli została pochowana w zamkowej kaplicy. Wzniesiony dla niej pałac Taschenberg legł w gruzach razem z większą częścią Drezna podczas alianckiego bombardowania w 1945 r. Po pieczołowitej rekonstrukcji ulokowano tam luksusowy hotel.
Herbert Gnaś