Stara Praga, obecnie dzielnica Warszawy. Fot. Muzeum Warszawskiej Pragi
10 lutego 1648 roku Praga otrzymała prawa miejskie z rąk króla Władysława IV Wazy i przez prawie półtora wieku była samodzielnym, niezależnym od Warszawy organizmem.
Nazwa Pragi pochodziła od „prażenia” – wypalania lasów przez pierwszych osadników. Po raz pierwszy pojawiła się ona w dokumencie z początków XV wieku. W następnym stuleciu Pragę z Warszawą połączył pierwszy most. Kolejne ważne wydarzenie miało miejsce 10 lutego 1648 r., gdy król Władysław IV Waza nadał Pradze prawa miejskie.
Prawie połowa praskich gruntów należała w tamtym czasie do Adama Kazanowskiego, przyjaciela króla i właściciela wspaniałego (zniszczonego w trakcie potopu szwedzkiego) pałacu przy Krakowskim Przedmieściu.
W samym dokumencie lokacyjnym zapisano:
„Miasto Rezydencji Naszej Warszawie przyległe, które już posiada struktury, stanie się w czczeniu Bogarodzicy, wielkim Rzeczpospolitej zaszczytem i wygodą, chętnie postanowiliśmy na Założenie jego zezwolić tak, jak niniejszym Pismem Naszym zezwalamy.
Odtąd Prawo Niemieckie, nazywane Magdeburskim, nadajemy i do niego wcielamy, chcąc aby PRAGĄ dawnym mianem ciągle i na wieki przezywało się. Na wieczną rzeczy pamiątkę. (…) Ażeby zaś w przyszłości hojniejszą łaskę naszą okazać, uwalniamy i wyłączamy Mieszkańców i wszystkich Obywateli w ogóle i w szczególe, teraz i w przyszłości, od stacji żołnierskich, świadczenia podwód i wszelkich egzakcji, mocą Pisma Naszego”.
Dokument zatwierdzał nowe przywileje miasta i potwierdzał, że prawa mają obowiązywać „na wieczne czasy dla Pragi, jej mieszczan i cechów”.
Nowe miasto posiadało własny ratusz, pamiątką po którym jest dziś ulica Ratuszowa znajdująca się w tej okolicy, gdzie niegdyś stała siedziba praskiego burmistrza.
Praga zyskała prawo do wyboru własnych władz – burmistrza, rajców, wójta i ławników, mogła tworzyć cechy rzemieślnicze, organizować cztery roczne jarmarki, prowadzić handel wodny i lądowy oraz ustanowić własne sądownictwo cywilne i kryminalne.
Jednocześnie wprowadzone były ograniczenia: dysydentom zakazano posiadania nieruchomości, a Żydom ograniczono handel.
Autonomia Pragi trwała aż do 1791 roku, kiedy to na mocy ustawy Sejmu Czteroletniego samodzielna do tamtej pory gmina została włączona do Warszawy jako jej dzielnica.
Zaledwie trzy lata później, zdobycie Pragi (i wymordowanie jej mieszkańców) przez wojska rosyjskie przypieczętowało upadek powstania kościuszkowskiego. Według różnych źródeł z rąk żołnierzy dowodzonych przez feldmarszałka Aleksandra Suworowa 4 listopada 1794 r. zginęło co najmniej 5, ale być może nawet 20 tys. cywilów.
Obchody rocznicy nadania praw miejskich, znane jako Urodziny Pragi, organizowane są od ponad dekady. Corocznie mieszkańcy i goście biorą udział w spacerach historycznych, koncertach, wystawach i warsztatach edukacyjnych, które przypominają o historii dzielnicy i jej dawnych mieszkańcach.
W 2026 roku, w ramach 378. Urodzin Pragi, obchody rozpoczęły się uroczystymi wydarzeniami organizowanymi przez Radę Dzielnicy Praga Północ oraz Centrum Kreatywności Targowa, gdzie mieszkańcy i goście mogli wziąć udział w koncercie zespołu Moja Szkatułka – Grechuta Tribute oraz wspólnym krojeniu urodzinowego tortu. Ponadto do 17 lutego 2026 roku można odwiedzać wystawy w Muzeum Warszawskiej Pragi, prezentujące akty lokacyjne, archiwalia i eksponaty związane z historią dzielnicy.
Wydarzenia towarzyszące obejmują warsztaty rękodzielnicze, pokazy filmów dokumentalnych i spacery tematyczne po historycznych ulicach Pragi. Dzięki tym obchodom mieszkańcy mogą nie tylko poznać fakty historyczne, ale też wziąć udział w życiu dzielnicy i poczuć więź z jej odrębną przeszłością.
Choć dziś Praga jest integralną częścią Warszawy, jej historia i samodzielność sprzed wieków pozostają ważnym elementem tożsamości miasta, który co roku świętowany jest podczas Urodzin Pragi.
Pełny plan wydarzeń dostępny jest na stronie: https://muzeumwarszawy.pl/378-urodziny-pragi/
(PAP)
Marta Panas-Goworska
mpg/ jkr/
