Warszawa, 17.04.2026 r. Siedziba Centrum Badań Kosmicznych PAN w Warszawie. Fot. PAP/Radek Pietruszka
Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk obchodzi 50-lecie istnienia. Przez ten czas urządzenia opracowane przez polskich inżynierów dotarły w odległe rejony Układu Słonecznego: w okolice Wenus i Marsa, a obecnie lecą w stronę Jowisza – powiedział PAP dyrektor CBK PAN dr hab. Piotr Orleański.
Szef instytutu przypomniał, że 50 lat temu zdecydowano, iż Polska przechodzi do eksperymentów realizowanych bezpośrednio w przestrzeni kosmicznej. Aparaturę naukową postanowiono umieszczać na satelitach, aby stamtąd obserwować to, czego z Ziemi nie da się zobaczyć. – Wtedy byliśmy jedynym instytutem w Polsce, który podjął się tego wyzwania. I dzisiaj nadal jesteśmy w ścisłej czołówce – zaznaczył rozmówca PAP.
Podsumował, że jego instytut ma za sobą udział w kilkudziesięciu misjach i zbudowanie ponad 80 instrumentów naukowych. – Krążymy wokół Słońca, krążymy wokół Merkurego, Marsa, Ziemi, dolecieliśmy do Wenus. Jesteśmy w punktach oddalonych o półtora miliona kilometrów od Ziemi, dolecimy do Jowisza i przygotowujemy kolejne misje, które polecą jeszcze dalej. To olbrzymi bagaż doświadczeń i efektów naukowych – podsumował dyrektor instytutu.
Chodzi m.in. o misje IMAP i IBEX, w ramach których urządzenia z CBK PAN badają poświatę wodoru i helu ze Słońca. CBK PAN uczestniczy lub uczestniczyło między innymi w misjach JUICE zmierzającej do Jowisza, Venus Express, Mars Express, Rosetta (kometa 67P) oraz Longjiang na orbicie Księżyca, a także dostarczyło części do kosmicznego teleskopu Herschel.
Obecnie głównym partnerem placówki jest Europejska Agencja Kosmiczna (ESA). Według dyrektora instytutu niemal wszystkie najważniejsze misje agencji odbywają się z udziałem instrumentów, które zostały całkowicie lub częściowo zbudowane w warszawskim ośrodku. Polscy badacze współtworzą również programy naukowe dla tych wypraw.
Warunki pracy w instytucie 50 lat temu były surowe. – 50 lat temu instytut zaczynał w barakach na warszawskiej Woli, które latem trzeba było polewać wodą, bo było w nich zbyt gorąco, żeby pracować – wspominał dr hab. Piotr Orleański.
W tamtym okresie polscy specjaliści stawiali pierwsze kroki w branży kosmicznej i uczestniczyli w eksperymentach prowadzonych w ramach organizacji Interkosmos. Pozwoliło to między innymi na umieszczenie polskiej aparatury na stacji orbitalnej Mir. Zdaniem dyrektora była to dobra lekcja projektowania i budowania urządzeń przystosowanych do pracy w warunkach kosmicznych.
Zmiana kierunku współpracy nastąpiła na przełomie lat 90. XX wieku i początku XXI wieku, kiedy instytut nawiązał relacje z Europejską Agencją Kosmiczną.
Po latach budowania aparatury dla zagranicznych agencji instytut chciałby też realizować własne misje jako lider na polskich satelitach. – Chcielibyśmy sami proponować misje na własnych satelitach, polskich satelitach i próbować robić takie eksperymenty, w których Polska będzie liderem całego eksperymentu – wyraził nadzieję w rozmowie z PAP dyrektor CBK PAN.
Naukowiec zwrócił uwagę na rosnące znaczenie technologii kosmicznych w codziennym funkcjonowaniu społeczeństwa.
– Aplikacje związane z systemami satelitarnymi są praktycznie w każdym kawałku naszego życia. Naprawdę musimy z tym kosmosem współżyć. On będzie coraz większą częścią naszego życia – podsumował dyrektor CBK PAN.
24 listopada odbędzie się w Warszawie konferencja „Pół wieku polskich eksperymentów kosmicznych. Co dalej?”. Polska Agencja Prasowa jest patronem medialnym wydarzenia. (PAP)