Grobowiec Katarzyny Jagiellonki w Katedrze w Uppsali, 2 bm. Fot. PAP/Mateusz Marek
W niedzielę 1 listopada przypada 500 lat od przyjścia na świat Katarzyny Jagiellonki, jedynej Polki na szwedzkim tronie. Mieszkający w Szwecji Polacy podjęli starania, aby uporządkować dojście do źródełka królowej, które wypływa z lasu pod Sztokholmem.
O tym, że trudno znaleźć wśród zarośli ścieżkę, prowadzącą do źródła, zaalarmowała na łamach polonijnej „Nowej Gazety Polskiej” Maja Brzozowska, prezeska Stowarzyszenia Polek w Szwecji. – Drogowskaz jest słabo widoczny, dojście utrudnione przez krzaki, a pełniące funkcję mostku deski chwieją się, przydałaby się podpórka – opisała w rozmowie z PAP Brzozowska.
Źródełko znajduje się w pobliżu miejscowości Taxinge, ok. 50 km na zachód od Sztokholmu. Według legendy stąd Jagiellonka codziennie czerpała wodę i zanosiła mężowi, Janowi Wazie (późniejszy król Jan III Waza), więzionemu w l. 1563 -1567 w pobliskim Zamku Gripsholm przez brata, króla Eryka XIV. Jan, będący rywalem Eryka do tronu, obawiał się otrucia przez strażników.
Miejsce to zostało nazwane przez Szwedów Drottningkaellan (Źródełko Królowej), o czym informuje znajdujący się przy źródełku pomnik - tablica z czerwonego piaskowca. „Na prostym licu płyty wykuta jest inskrypcja, ponad którą wyryto koronę królewską podkreśloną złoceniem” – opisuje zajmujący się polskim dziedzictwem za granicą Instytut Polonika.
Data powstania tablicy nie jest znana, obiekt jest wymieniany w XIX-wiecznych szwedzkich leksykonach.
Pomnik, staraniem ambasady RP w Sztokholmie, został w 2019 r. poddany kompleksowej konserwacji z funduszy Instytutu Polonika. Renowacja została przeprowadzona z wykorzystaniem naturalnych środków, aby nie zatruć wypływającej wody.
Brzozowska, która wraz z grupą Polek niedawno odwiedziła źródełko, opisuje to miejsce jako „zupełnie wyjątkowe”. – Woda, choć z osadami żelaza, wciąż wypływa i jest zdatna do picia, sama próbowałam! – zapewniła.
Aby miejsce to z powodu trudnego dojścia nie zostało zapomniane, Brzozowska skontaktowała się z lokalnymi władzami oraz stowarzyszeniem z Taxinge. Jednym z pomysłów jest zaangażowanie polonijnych harcerzy. Sprawa dotarła również do konsula RP w Sztokholmie Andrzej Szmidtke, który przekazał PAP, że „przyjrzy się, co da się w tej sprawie zrobić”.
Jak przypomina Instytut Polonika, Katarzyna Jagiellonka urodziła się 1 listopada 1526 r. w Krakowie jako najmłodsza córka króla Zygmunta I Starego i Bony Sforzy. Mimo sprzeciwu króla Eryka XIV małżeństwo z Janem Wazą zostało zawarte 4 października 1562 r. w Wilnie. Na swoją siedzibę para książęca obrała średniowieczny zamek w Turku w Finlandii, gdzie Katarzyna Jagiellonka prowadziła własny dwór.
W wyniku wojny domowej, która wybuchła w roku 1568 pomiędzy zwolennikami obu braci, władzę w Szwecji przejął Jan Waza. W styczniu 1569 r. Riksdag (szwedzki parlament) zaakceptował formalny akt usunięcia Eryka XIV z tronu i wybrał na króla Jana III, tym samym Katarzyna Jagiellonka została królową. Koronacja pary królewskiej odbyła się latem 1569 w katedrze w Uppsali.
Będąc przez 16 lat szwedzką królową, Katarzyna Jagiellonka dbała o utrzymanie dobrych stosunków pomiędzy Szwecją a Rzeczpospolitą. Jako gorliwa katoliczka próbowała zachować wpływy katolicyzmu w Szwecji. Z pewnością też dzięki niej w roku 1576 z woli Jana III przyjęto w kraju nową liturgię wzorowaną na katolickiej. Wielu szwedzkich historyków sztuki uważa, że Katarzyna miała decydujący wpływ na gusta artystyczne króla Jana, a tym samym na pojawienie się renesansu w szwedzkiej sztuce.
Katarzyna Jagiellonka zmarła 16 września 1583 r. i została pochowana w katedrze w Uppsali.
W Szwecji uroczystości jubileuszowe 500-lecia urodzin Jagiellonki 7 listopada przygotowuje działająca przy ambasadzie RP w Sztokholmie polska szkoła jej imienia. Jak przekazała PAP, Joanna Skowrońska z Rady Rodziców, odegrana zostanie m.in. sztuka przedstawiająca scenę z narodzin Katarzyny, napisana przez bibliotekarkę Ilonę Podkowską Rossę. Planowane jest również złożenie kwiatów przy sarkofagu Jagiellonki.
W związku z okrągłą rocznicą urodzin Jagiellonki w katedrze w Uppsali ustawione zostały tablice informujące o postaci szwedzko-polskiej królowej. Ponadto na Zamku w Uppsali od lutego do końca sierpnia trwała wystawa „Queens”, poświęcona Katarzynie Jagiellonce i Barbarze Radziwiłłównie.
Ze Sztokholmu Daniel Zyśk (PAP)
zys/ dki/
