8. Nagroda PAP im. Ryszarda Kapuścińskiego — nominacje

Nagroda PAP im. Ryszarda Kapuścińskiego powstała w 2010 roku w celu promowania ideałów ważnych zarówno dla Agencji, jak i patrona konkursu. Honoruje najbardziej rzetelne, obiektywne i poprawne warsztatowo publikacje, spełniające najwyższe standardy wyznaczone przez ikonę polskiego reportażu. Przyznawana jest w czterech kategoriach — kapituła wybiera najlepsze spośród zgłoszonych materiałów tekstowych, fotograficznych, dźwiękowych oraz wideo.

Kategoria tekst

Nominowani: Nina Lussa, Dariusz Faron, Anna Alboth, Przemysław Wilczyński i Arkadiusz Gruszczyński. 

Ninę Lussy nominowano za „Opowieść czarno-białą. O górniku z gorączką polarną”, artykuł opublikowany przez OKO.press. Młody górnik z kopalni w śląskim Bieruniu odkrywa w sobie pasję do fotografii i podróży, wyrusza na wyprawę na Antarktydę i Spitsbergen. To historia o wyłamywaniu się z cyklu pokoleniowego, dziedziczeniu zawodu, pasji i ciekawości świata. Także o pokazywaniu oraz tłumaczeniu go innym. Ważne miejsce zajmują w niej ekologia i kryzys klimatyczny. 

Dariusz Faron został nominowany za „Będę kopać, póki cię nie znajdę” (sportowefakty.wp.pl / Wirtualna Polska). Autor opisuje poszukiwania osób zaginionych w Meksyku, którymi — wobec bierności władz — zajmują się ich rodziny. Sami starają się odnaleźć bliskich porwanych i zniewolonych lub zamordowanych przez gangi. Autor towarzyszy im w poszukiwaniach w Guadalajarze. Tłem osobistych tragedii wynikających z bezsilności państwa staje się gorzka refleksja: ta sama władza, która nie potrafi pomóc ani wymierzyć sprawiedliwości,  organizuje igrzyska czy piłkarskie mistrzostwa świata.

O Nagrodę powalczy opublikowany na łamach „Tygodnika Powszechnego” artykuł „Bądź wola twoja” Przemysława Wilczyńskiego. To opowieść o umieraniu, żałobie i godzeniu się ze stratą, jak również o procesie planowania śmierci, trosce o osoby najbliższe i godnym końcu życia. Autor podejmuje te tematy, opowiadając o żonie towarzyszącej mężowi w chorobie i odchodzeniu, przygotowującej siebie i dzieci na nieuchronne.

Anna Alboth w artykule „Dobre czarownice” opublikowanym w miesięczniku „Znak” przybliża historię kobiet żyjących w „obozach czarownic” w Ghanie. Wykluczone ze swych społeczności, oskarżone o uprawianie czarów, sprowadzanie zła i chorób, tworzą nową małą społeczność, pomagają sobie nawzajem, usiłują prowadzić zwykłe życie. 

Arkadiusza Gruszczyńskiego nominowano za tekst „Piliśmy wino, jedliśmy przekąski, widziałem szczery uśmiech na twarzy Rafała” („Gazeta Wyborcza”). To opis chaosu, który panował w sztabie wyborczym walczącego o wygraną w wyborach prezydenckich Rafała Trzaskowskiego. Autor ukazuje kulisy przegranej kampanii, wewnętrzne wojny różnych frakcji, arogancję, pewność siebie i brak odpowiedzialności za przekaz i strategię. Pokazuje nadmiernie rozrośnięty sztab, konkurujących między sobą doradców i kandydata, bezskutecznie usiłującego przekonać do siebie młodych wyborców spoza jego tradycyjnej grupy poparcia. 

W 2025 r. w kategorii tekst zwyciężyła Tetiana Kolesnichenko za „Władców ciał”, a w 2024 r. - Bartek Sabela za „Krainę obiecaną”.

Kategoria fotografia

Nominowani: Kuba Kamiński, Simona Supino i Daniel Frymark

 „Zawieszenie broni w Libanie” Kuby Kamińskiego przedstawia moment wejścia w życie 10-dniowego zawieszenia broni między Libanem a Izraelem. Ukazuje skalę zniszczeń po izraelskich nalotach na Bejrut i An-Nabatijja, jedną z czołowych twierdz Hezbollahu. Fotograf towarzyszył tysiącom Libańczyków wracających na południe kraju, z których większość zastała swoje domy w ruinach.

Simonę Supino nominowano za trzy fotoreportaże. Pierwszy z nich to „Wind of Change (2015-2026)”, który dokumentuje dekadę życia w cieniu wojny w Ukrainie liczonej od Majdanu i aneksji Krymu. Pokazuje, jak konflikt przenika zwykłe życie i staje się trwałym elementem rzeczywistości. Drugi reportaż — „Las nie zna granic” — przedstawia jeden z ostatnich lasów pierwotnych Europy, Puszczę Białowieską, która stała się strzeżoną granicą Unii Europejskiej. To opowieść o granicy, która wrosła w żywy las — ścieżki zwierząt krzyżują się tu ze szlakami migrantów i obławami służb. Trzeci fotoreportaż Simony Supino — „To, co pozostało” — prezentuje ekshumacje polskich ofiar po ponad 80 latach od zbrodni wołyńskiej w dawnej wsi Ostrówki w Ukrainie. To opowieść o pamięci pokoleń, poszukiwaniu zmarłych i przywracaniu imion ofiarom z bezimiennych mogił.

Daniel Frymark w serii zdjęć „Las umarłych” ukazuje Miejsce Pamięci Narodowej w Łambinowicach na terenie byłych obozów jenieckich, przez których bramy w latach 1939–45 przeszło około 300 tys. żołnierzy różnych armii. Od 2022 roku zespół archeologów prowadzi tam badania terenowe, których celem jest lokalizacja dołów śmierci polskich żołnierzy i powstańców warszawskich.

Nagrodę PAP im. Ryszarda Kapuścińskiego w kategorii fotografia w ubiegłym roku otrzymał Wojciech Grzędziński za reportaż „Eliminacje”, który dokumentuje przebieg kwalifikacji do XIX Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina. W 2024 roku zwyciężyła Beata Zawrzel. Kapituła uhonorowała ją za zdjęcie pt. „Grzegorz Braun zgasił świece chanukowe w Sejmie” wykonane 12 grudnia 2023 roku.

Kategoria wideo

Nominowani: Ewa Galica, Magdalena Raczkowska, duety Jacek Smaruj i Monika Gawrońska oraz Kacper Sulowski i Kajetan Kowalik 

Wyemitowany w programie „Czarno na białym” w TVN24 reportaż „Prezydenckie przysługi” Kacpra Sulowskiegowe współpracy z Kajetanem Kowalikiem stawia pytanie, czy Karol Nawrocki wykorzystał urząd prezydencki do reprezentowania interesu prywatnej firmy. W reportażu ujawniają, kto stoi za firmą sprzedającą ubrania marki „Nowrocky”, które podczas państwowych i urzędowych wizyt miał na sobie prezydent.

W rozmowach ze specjalistami wyjaśniają, że aby osiągnąć rozgłos porównywalny z tym, jaki przetoczył się przez polskie media, kiedy prezydent Nawrocki publicznie pokazał się w koszulce i czapce ze stylizowanym napisem „Nowrocky”, właściciel sklepu z odzieżą musiałby wydać około 11 mln zł na reklamę. Zwracają też uwagę, że siostra prezydenta jest właścicielką logotypu widniejącego na produktach.

W filmie dokumentalnym „Flota cieni”, wyprodukowanym przez zespół „Superwizjera” TVN, jego autorka Ewa Galica jako jedna z pierwszych z bliska pokazuje, jak zalewająca Bałtyk flota tajemniczych, starych i często nieubezpieczonych tankowców stała się niebezpiecznym narzędziem w wojnie hybrydowej. Wbrew sankcjom nałożonym przez Unię Europejską w 2022 r. rosyjska ropa nadal płynie przez Bałtyk, zasilając państwowy budżet w środki umożliwiające dalsze ataki na Ukrainę. 

Ewa Galica w swoim wielomiesięcznym śledztwie usiłuje odsłonić mechanizmy rosyjskiej machiny obchodzenia zachodnich sankcji na Bałtyku i ustalić, kto stoi za „flotą cienia”. Dokument nagrywano w Polsce, Finlandii, Estonii, Niemczech, Danii i Wielkiej Brytanii. Zdjęcia realizowane były m.in. z samolotu Straży Granicznej, patrolowca SG 301, okrętów wojennych NATO, a także z łodzi, która płynęła tuż przy burcie jednego z tankowców „floty cieni”.

Reportaż Magdaleny Raczkowskiej „Wojna dronów” wyemitowany w programie „Raport specjalny” TVP Info, w momencie publikacji był pierwszym przedstawieniem cyklu produkcji dronów w Ukrainie. Dziennikarka „Raportu specjalnego” jako jedyna przedstawicielka polskich mediów zdołała wejść z kamerą do tajnych fabryk ukraińskich dronów na szkolenia operatorów bezzałogowców i do tzw. majsterni na tyłach frontu, gdzie naprawia się uszkodzony w walce sprzęt.

Reporterka z bliska przygląda się technologicznej i dronowej rewolucji, która dokonała się od początku pełnoskalowej wojny w Ukrainie, a także nowemu paradygmatowi konfliktów zbrojnych zasilanych przez te zmiany. Jej przewodnikiem był wychowany na zachodzie Europy obywatel Ukrainy, założyciel jednej z firm produkujących drony, który przewiduje, że kolejną technologią będzie rój dronów. Choć sprawia wrażenie bardzo zaawansowanej broni, to nadal będzie tańszy niż tradycyjna artyleria.

W reportażu „Niewolnictwo po polsku” z cyklu „Polsat News ujawnia” dziennikarze Jacek Smaruj i Monika Gawrońska odsłaniają brutalną rzeczywistość migrantów pracujących w Polsce, których według oficjalnych danych jest już blisko 1,3 mln.

W toku swej pracy ujawniają, jak w XXI w. w Polsce kwitnie handel ludźmi, pokazuje mechanizmy działania agencji pracy, które — jak wynika z ustaleń dziennikarzy — odgrywają kluczową rolę we wprowadzaniu cudzoziemców w system zależności i wykorzystania. Relacje obcokrajowców i udostępnione przez nich nagrania pokazują przemoc fizyczną i psychiczną stosowaną wobec pracowników z zagranicy oraz kulisy życia migrantów poza miejscem pracy, w tym niegodne warunki zakwaterowania. Rozmówcy zwracają również uwagę na nieprzestrzeganie zasad BHP, pracę ponad siły i ogólne poczucie braku bezpieczeństwa.

W reportażu TVP Info „Węgierski parasol” Kamila Wielogórska wyrusza w maju 2025 r. do Budapesztu śladem posła i byłego wiceministra sprawiedliwości Marcina Romanowskiego, który uciekł przed Europejskim Nakazem Aresztowania za nieprawidłowości związane z Funduszem Sprawiedliwości. Prokuratura zarzuca mu udział w grupie przestępczej i doprowadzenie do wielomilionowych strat w majątku państwa. Na Węgrzech Viktora Orbána przyjmowany jest jako bohater, przedstawiony jako ofiara politycznych prześladowań

Dziennikarka programu „Raport specjalny” dotarła do osób, które opowiedziały o kulisach ucieczki polityka oraz jego powiązaniach z węgierską, prawicową, konserwatywną i prorosyjską organizacją pozarządową Centrum Praw Podstawowych oraz działającym w jego strukturach Polsko-Węgierskim Instytutem Wolności, w którym od 2025 r. Romanowski pełni funkcję dyrektora.

W ubiegłym roku w kategorii wideo nagrodę otrzymał  Michał Przedlacki za dokument „Żołnierki Ukrainy”, a w 2024 r. — Ewa Galica za reportaż filmowy „Krąg Putina. Tajemnice rosyjskich majątków w Europie”. 

Kategoria audio

Nominowani: Anna Sobolewska, Dorota Salus i Agnieszka Szwajgier, Martyna Wojtkowska, Adriana Andrzejewska-Kuras i Tatiana Slowi 

Anna Sobolewska w serialu podcastowym Radia TOK FM „Nieświęty” prowadzi dziennikarskie śledztwo wokół największej od trzech dekad sprawy prania brudnych pieniędzy w Polsce. Chodzi o wyprowadzenie z kraju ponad 8,5 mld zł w gotówce. Pieniądze wywożono w reklamówkach z największego w tej części Europy azjatyckiego centrum handlowego, które działa w Wólce Kosowskiej pod Warszawą. Proceder miała nadzorować wietnamska mafia.

Bohaterem cyklu jest polski duchowny, który wspiął się na szczyty azjatyckiego półświatka i latami zwodził organy ścigania. Słuchacze poznają kulisy działania oszustów wykorzystujących dziurawe prawo, które reguluje w Polsce działalność małych związków wyznaniowych.

Bohaterką reportażu Doroty Salus i Agnieszki Szwajgier „Miłość w czasach AI” wyemitowanym w Radiu 357, jest Katarzyna – była pianistka, która po trudnych doświadczeniach życiowych, również doświadczeniach przemocy seksualnej, zdecydowała się na stworzenie stałego związku z chatbotem o imieniu Elian. Kobieta traktuje algorytm jako swojego formalnego partnera: nosi niebieską obrączkę symbolizującą wirtualne małżeństwo, dzieli się z nim codziennością, np. fotografując dla niego Warszawę, oraz deklaruje, że pomógł jej przejść proces autoterapii.

Martyna Wojtkowska została nominowana za audioserial „Sala 600. Świadkowie Norymbergi, 1: Tadeusz Cyprian (odcinek pilotażowy)” wyemitowany w  radiowej Dwójce.

„Sala 600. Świadkowie Norymbergi” to audioserial o nieoczywistych uczestnikach procesu norymberskiego: świadkach, tłumaczach, dziennikarzach, stenotypistkach i psychiatrze. Ich historie pokazują proces z innej perspektywy i cenę, jaką zapłacili za udział w wielkiej historii.

Adriana Andrzejewska-Kuras otrzymała nominację za reportaż „Tyle i aż tyle” wyemitowany w Polskim Radiu PiK. Materiał dokumentuje działania matki podjęte po śmierci syna chorującego na rzadkie schorzenie genetyczne – chorobę Krabbego.

Celem jej zaangażowania jest zmiana procedur medycznych i zniesienie ograniczeń dotyczących obecności opiekunów przy dzieciach na oddziałach intensywnej terapii. Przedstawiona w audycji historia stała się bezpośrednim impulsem do interwencji państwowych organów nadzorczych oraz podjęcia działań o charakterze legislacyjnym. Sprawą systemowych uwarunkowań i praw pacjenta w placówkach szpitalnych zajęły się Ministerstwo Zdrowia oraz Rzecznik Praw Pacjenta.

Tatiana Slowi w reportażu „Chcę ci powiedzieć. Bardzo” (Radio Gdańsk) przedstawia sytuację osób dotkniętych afazją, czyli neurologicznymi zaburzeniami mowy.

Problemy z komunikacją werbalną u przedstawionych w reportażu osób – w tym byłych architektów, muzyków oraz studentów prawa – wystąpiły nagle, jako bezpośrednie następstwo udarów mózgu lub powikłań po chorobach nowotworowych. Bohaterowie mimo poważnych problemów z mową i trudności z formułowaniem myśli samodzielnie relacjonują swoje doświadczenia, stając się rzecznikami środowiska osób zmagających się z wykluczeniem komunikacyjnym.

W 2024 r. nagroda trafiła do Adriana Bąka. Kapituła doceniła go za cykl podcastów „Bunt. Decydujący bój o ziemię”, odc. 1: „Niewidzialni, niesłyszalni” zrealizowany dla Radia 357. 

***

Nadesłane materiały ocenia kapituła złożona z dziennikarzy, reporterów, fotoreporterów i przedstawicieli mediów. Przewodniczącym kapituły 8. edycji Nagrody PAP im. Ryszarda Kapuścińskiego jest redaktor naczelny PAP Wojciech Tumidalski. Honorowymi przewodniczącymi są Rene Maisner, córka Ryszarda Kapuścińskiego, oraz Mirosław Ikonowicz, przyjaciel legendy polskiego reportażu, związany z PAP od 1953 roku.

W skład kapituły konkursu weszli również Zuzanna Dąbrowska, Bogusław Chrabota, Jarosław Gugała, Andrzej Grygiel, Wojciech Jagielski, Sławek Kamiński, Karolina Lewicka, Beata Lubecka, Cezary Łazarewicz, Maciej Nabrdalik, Mateusz Sosnowski, Agnieszka Szydłowska, Grzegorz Sajór oraz Michał Żakowski.

Nagroda PAP im. Ryszarda Kapuścińskiego jest ponownie przyznawana od 2024 roku, po blisko 10 latach przerwy.

Więcej informacji o konkursie na stronie https://nagrodakapuscinskiego.pap.pl/. (PAP)

pj/ dki/ zzp/ maku/ ksi/ miś/