Groby w Gnieźnie odnowione dzięki wsparciu z budżetu państwa. Ft. Wielkopolski Urząd Wojewódzki/Andrzej Podgórski
Dziesiątki miejsc pamięci – grobów wojennych bohaterów wojen światowych, powstańców, ofiar Holokaustu i niemieckiego terroru – udało się uratować i odnowić w ostatnim czasie w Wielkopolsce dzięki wsparciu z budżetu państwa. Prace obejmowały nie tylko wymianę i renowację nagrobków, ale także ekshumacje, badania archeologiczne i georadarowe.
Każdego roku wojewoda wielkopolski przekazuje samorządom środki na remonty i utrzymanie grobów oraz cmentarzy wojennych w regionie.
Podsumowanie działań przygotowane przez Wielkopolski Urząd Wojewódzki w Poznaniu (WUW) i przekazane PAP obejmuje ponad 110 przedsięwzięć zrealizowanych w 2025 r. Przeznaczono na nie dotacje w łącznej wysokości blisko 3,5 mln zł.
Najwyższe dofinansowanie – przekraczające 224 tys. zł – otrzymała Piła. Prowadzono tam m.in. prace inwentaryzacyjne na cmentarzu jenieckim z okresu I wojny światowej na Leszkowie, gdzie spoczywa około 4,8 tys. żołnierzy różnych armii. Badano także teren cmentarza cholerycznego z tego samego okresu, na którym pochowano 148 nieznanych żołnierzy armii rosyjskiej.
Najliczniejszą grupę przedsięwzięć stanowiły prace remontowo-konserwatorskie oraz wymiana nagrobków. Obejmowały zarówno renowację istniejących obiektów, jak i budowę nowych upamiętnień, często według ujednoliconego wzoru obowiązującego w województwie wielkopolskim.
W Pamięcinie (gmina Blizanów) wymieniono nagrobek 26-letniego Władysława Ptaka, który poległ we wrześniu 1939 r. Na cmentarzu komunalnym w Pęckowie w powiecie czarnkowsko-trzcianeckim nowy nagrobek otrzymał nieznany żołnierz Wojska Polskiego, który zginął w 1945 r. W Czajkowie w powiecie ostrzeszowskim wymieniono nagrobki na ośmiu grobach wojennych.
Blisko 180 tys. zł wyniosła dotacja przeznaczona na renowację mogił ofiar niemieckiego terroru w Lasach Rożnowskich w powiecie obornickim. W Gnieźnie przeprowadzono remont i konserwację grobów w Kwaterze Powstańców Wielkopolskich. W Kępnie remontowano Mauzoleum Powstańców Wielkopolskich i Żołnierzy Wojska Polskiego, a w Koninie – kwaterę wojenną z grobami żołnierzy polskich poległych w latach 1918–1945.
W Środzie Wielkopolskiej odrestaurowano mogiłę zbiorową pracowników miejscowej cukrowni, ofiar niemieckiego nalotu z 1 września 1939 r. W Jankowie Zaleśnym (pow. ostrowski) wyremontowany został grób powstańców wielkopolskich. Na terenie cmentarza w Wytomyślu (pow. nowotomyski) tablicą inskrypcyjną i tabliczkami z gwiazdą Dawida oznaczone zostało miejsce dziewięciu żydowskich ofiar obozu pracy zamordowanych w 1942 roku. Wcześniej ten teren pokrywał trawnik.
W wielu miejscach regionu państwowe dotacje umożliwiły przeprowadzenie specjalistycznych badań. W Remiszówce w powiecie kępińskim prowadzono badania archeologiczne w miejscu domniemanego pochówku ośmiu konfederatów barskich. Na cmentarzu parafialnym w Gołańczy wykonano badania archeologiczne oraz ocenę antropologiczną czterech grobów wojennych nieznanych żołnierzy.
W Lesie Jedleckim w gminie Gołuchów, gdzie znajdują się mogiły zbiorowe ofiar niemieckiego terroru, wykonano laserowe skanowanie terenu i badania georadarowe. W Bolewicku badania teledetekcyjne i georadarowe miały pomóc w ustaleniu faktycznego miejsca pochówku ofiar masowej egzekucji.
W Trzciance przeprowadzono ekshumację grobu wojennego Czesława Staniewicza, członka antykomunistycznej organizacji „Grunwald” i więźnia politycznego, który zmarł w 1952 r. w niewyjaśnionych okolicznościach. Jego szczątki przeniesiono na miejski cmentarz komunalny.
W Złotowie dzięki dotacji wymieniono ponad 620 tabliczek na cmentarzu wojennym.
Zgodnie z przepisami z 1933 r. wojewodowie odpowiadają m.in. za prowadzenie ewidencji i ochronę grobów wojennych, czyli miejsc pochówku osób, które zginęły w wyniku działań wojennych – zarówno cywilów, jak i żołnierzy wszystkich narodowości. Groby wojenne są nieusuwalne i zwolnione z opłat cmentarnych.
Wielkopolski Urząd Wojewódzki w Poznaniu prowadzi internetową bazę grobów wojennych. Obecnie opublikowano w niej blisko 900 kart ewidencyjnych.
WUW, jako jeden z nielicznych urzędów wojewódzkich w kraju, posiada własny projekt nagrobka. Na tablicy inskrypcyjnej, oprócz danych pochowanego, znajdują się godło Rzeczypospolitej Polskiej, fraza „grób wojenny” oraz symbol wyznania, np. krzyż łaciński lub Gwiazda Dawida.
WUW wydaje publikacje popularnonaukowe stanowiące uzupełnienie prowadzonej ewidencji. Są to m.in. przygotowany we współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej album mogił powstańców wielkopolskich poległych i zmarłych w latach 1918–1920, publikacja poświęcona grobom wojennym z okresu powstania styczniowego, opracowanie dotyczące grobów wojennych ofiar komunizmu oraz album o grobach wojennych żydowskich ofiar II wojny światowej.
Do wielkopolskich samorządów WUW przekazał książkę stanowiącą kompendium wiedzy na temat opieki nad grobami wojennymi, przepisów prawa oraz pozyskiwania dotacji. Publikacje w wersji cyfrowej są dostępne nieodpłatnie na stronie Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego. (PAP)
rpo/ wj/
