Henryk Debich, ojciec polskich festiwali

Henryk Debich prowadził jedną z najlepszych orkiestr rozrywkowych w Polsce - Orkiestrę Rozrywkową Polskiego Radia i Telewizji w Łodzi. Był jej współzałożycielem, a od 1952 dyrygentem i kierownikiem artystycznym. Orkiestrę tę prowadził przez blisko 40 lat – do roku 1991. Nagrał z nią ponad 50 płyt oraz muzykę do 20 filmów.

Artyści i publiczność festiwali w Opolu, Sopocie, Kołobrzegu dobrze pamiętają zapowiedzi: „Orkiestrą dyryguje Henryk Debich”, bo też muzyk specjalizujący się w repertuarze rozrywkowym brawurowo prowadził swój zespół, zyskując sympatię słuchaczy – nazywano go nawet „królem festiwali”.

Trochę bardziej powściągliwi byli krytycy. Zarzucali dyrygentowi, że orkiestra nie trzyma rytmu, że nie gra równo. Wtedy Debich zdecydował się na dwa odważne kroki. Po pierwsze, dokonał licznych zmian w zespole. A po drugie, postanowił wziąć na warsztat największe dzieła owych czasów i stworzyć ich własne wersje.

W swoich zmaganiach z niechętnymi krytykami użył też najlepszego argumentu. Stworzył płytę, którą miał zapamiętać każdy. Udało mu się. Na winylowym albumie, który dziś osiąga zawrotne ceny, nagrane zostały kawałki utworów The Beatles, Herbie Hancocka i Isaaka Hayesa. „Jest to płyta fenomenalna (…) jej dużym atutem to, że brzmi jakby została nagrana wczoraj” – ocenia Robert Woźniakowski z portalu CXroller.

„Na początku istnienia orkiestry w studiu radiowym odbywały się poranne koncerty na żywo dla łódzkich robotników. Orkiestra musiała być uniwersalna, aby dostosować się do potrzeb programu radiowego i telewizyjnego grała przeboje muzyki klasycznej, ale również muzykę popularną” - mówiła o zespole Debicha Krystyna Pietranek-Kulis, wieloletnia dziennikarka Radia Łódź.

Debich gościnnie dyrygował w różnych miastach Polski a także za granicą. Dokonał wielu nagrań dla Polskiego Radia i Polskich Nagrań oraz dla Filmu Polskiego. Współpracował także z operą, filharmonią oraz Teatrem Muzycznym w Łodzi.

Za swoją pracę, jej styl i szyk nagrodzony został i Bursztynowym Słowikiem - w roku 1991, i Diamentową Batutą w 1997 r.

„Kamera go lubiła, on ją także. Zdarzało się, że odwracał się tyłem do orkiestry a przodem do publiczności. Lubił piękne rzeczy, kolekcjonował zegary, umiał je naprawiać. Dbał o strój i elegancki, estradowy wygląd” – wspominała dyrygenta Krystyna Pietranek-Kulis.

Henryk Debich urodził się 18 stycznia 1921 r. w Pabianicach. Jego ojciec Bernard Debich był kapelmistrzem zakładowej orkiestry w pabianickiej fabryce „Kruschego i Endera, a po II wojnie światowej dyrygentem w państwowej Wyższej szkole Muzycznej w Łodzi. Matka – Anna z domu Rymer oraz bracia i siostry śpiewali w chórach. Dom Debichów był wypełniony muzyką.

Ciekawa jest historia rodziny i jej nazwiska. Korzenie rodziny Debichów sięgają Francji i Burgundii, gdzie mieszkała rodzina de Biche. Na przełomie XVIII i XIX wieku przedstawiciele francuskiej szlachty przeprowadzili się najpierw na Morawy a następnie, w pierwszych latach XIX wieku osiedli na stałe w Pabianicach, gdzie pracowali w warsztatach tkackich.

Henryk przed wojną pobierał prywatne lekcje gry na fortepianie. Ojciec zaś nauczył go gry na trąbce i puzonie. Henryk Debich, osiemnastolatek, w czasie II wojny światowej był zaangażowany w pracę konspiracyjną. Należał do Szarych Szeregów oraz Armii Krajowej. Z powodu swojej działalności został aresztowany i wywieziony do niemieckiego obozu koncentracyjnego Dachau.

Dzielił tam los więźnia z pianistą Tadeuszem Dobrzyńskim, z którym po zakończeniu wojny założył orkiestrę w rodzinnych Pabianicach.

Henryk Debich ukończył studia na Wydziale Teorii, Kompozycji i Dyrygentury w łódzkiej PWSM. Prowadził własny zespół muzyczny Henio Jazz.

O stylu orkiestry pisano: „Od dyskotekowej (la) balangi po intrygujące poszukiwania barw(…)łódzka orkiestra pod batutą Henryka Debicha spacerowała w funkowych rytmach i uważnie rozglądała się na boki, szukając inspiracji zarówno w awangardzie, jak i w ówczesnych przebojach.(…) Orkiestra Polskiego Radia w Łodzi sprawdzała się zarówno w krótkich, tanecznych formach, jak i bardziej eksperymentalnych partyturach”.

Dyrygent współpracował z orkiestrami, m.in. w Belgii, Grecji, Holandii, Portugalii, ZSRR, na Kubie. Zapraszany bywał do jury konkursów piosenki w Atenach, Bukareszcie, Dreźnie, Hawanie, Słonecznym Brzegu, Stambule.

Henryk Debich zmarł 4 lipca 2001 r. w Pabianicach; został pochowany w grobie rodzinnym na pabianickim cmentarzu. Miasto pamięta o muzyku. Doczekał się on tablic pamiątkowych m.in. na remizie strażackiej w Gomulinie. Studio Koncertowe S1 Radia Łódź nosi imię Henryka Debicha, a fragmentowi ulicy nieopodal siedziby Radia Łódź nadano również nazwę Ulica Henryka Debicha.

W 2011 r. jego rodzina przekazała kolekcję 245 pamiątek po dyrygencie, m.in. osobiste dokumenty, fotografie, afisze, programy koncertów, partytury, instrumenty muzyczne, nagrody, w darze dla Muzeum Miasta Pabianic.

Anna Bernat (PAP)

abe/ dki/