Materiały związane z Andrzejem Wajdą prezentowane podczas spotkania dotyczącego obchodów Roku Wajdy. Fot. PAP/Tomasz Gzell
Przeglądy filmów, festiwale, wystawy, spektakle, projekty edukacyjne, konferencje, warsztaty – to tylko niektóre z wydarzeń, które obejmuje ogólnopolski i międzynarodowy program obchodów Roku Andrzeja Wajdy. Inauguracja odbędzie się 6 marca, w setną rocznicę urodzin reżysera.
Program, przygotowany przez instytucje kultury w całym kraju, będzie realizowany przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Decyzją Senatu 2026 r. został ustanowiony Rokiem Andrzeja Wajdy w setną rocznicę urodzin reżysera (6 marca 1926 r.) i dziesiątą rocznicę jego śmierci (9 października 2016 r.).
Minister kultury Marta Cienkowska podczas spotkania zapowiadającego obchody oceniła, że Wajda „nie tylko inspirował, jeśli chodzi o kwestie kulturowe, ale również, jeśli chodzi o światopogląd, o to, jak kultura powinna mówić, że artysta nie może być obojętny wobec rzeczywistości, w której żyje”.
Poinformowała, że rok Wajdy będzie czasem przypominania słów wielkiego mistrza, jego życia oraz tego, co zrobił dla Polski, a także mówienia o tym, jak wielkim był patriotą, jak uczył nas patriotyzm, jak pokazywał, że patriotyzm może być niekoniecznie narodowościowy i martyrologiczny.
- Ten rok będzie o tym, że kultura jest przestrzenią realnej rozmowy. To będzie rok niesamowitych wydarzeń, fantastycznych rozmów, cudownych instalacji artystycznych, wielkich spotkań, ale przede wszystkim niesamowitej współpracy wielu osób artystycznych i instytucji - podkreśliła Cienkowska.
Oficjalne obchody rozpoczną się 6 marca. Tego dnia zaplanowano wernisaż wystawy „Andrzej Wajda w obiektywie Renaty Pajchel” w galerii „Okno na Kulturę”, przygotowanej przez Filmotekę Narodową – Instytut Audiowizualny.
To opowieść o niemal trzech dekadach twórczej współpracy między reżyserem a jego „etatową fotosistką”. Fotosy Pajchel współtworzyły wizualną pamięć takich filmów jak „Człowiek z marmuru”, „Bez znieczulenia” oraz „Wszystko na sprzedaż”, stając się elementem historii polskiego kina i dziedzictwa filmowego. Szczególne miejsce na wystawie zajmują powiększone, nigdy dotąd nieprezentowane werki – fotografie zza kulis dokumentujące życie planu filmowego, a przede wszystkim Andrzeja Wajdę przy pracy. Wystawę będzie można oglądać do 3 kwietnia.
Wystawą, która również inauguruje obchody, jest ekspozycja w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie „Wajda. W stulecie urodzin” (07.03.2026 - 28.06.2026).
O Wajdzie przygotowano wiele wystaw. On sam często wybierał tę formę wypowiedzi, obok książek i filmów dokumentalnych, by w nieco szerszej perspektywie ukazać swoją twórczość. Jednak po raz pierwszy w ten sposób wypowie się o nim jego żona Krystyna Zachwatowicz-Wajda, która poprzez wybrane przez siebie fotografie, cytaty, notatki i szkice robocze przedstawi sylwetkę reżysera.
W ramach kolejnej odsłony Akademii Polskiego Filmu „Malarstwo w filmach Andrzeja Wajdy” Filmoteka Narodowa - Instytut Audiowizualny zaprasza do Kina Iluzjon, a także Łodzi i Gdańska na cykl, w którym odkryte zostanie malarskie DNA twórczości Wajdy.
Reżyser porzucił Akademię Sztuk Pięknych na rzecz łódzkiej Szkoły Filmowej - mimo to, malarstwo nigdy nie opuściło jego twórczości. Kadry jego filmów ożywają obrazami Matejki, Malczewskiego, Wróblewskiego – mistrz kina przemienia płótna wielkich artystów w ruchome, pulsujące życiem sceny.
Od lutego do czerwca m.in. w kinie Iluzjon zaprezentowanych zostanie 13 dzieł Wajdy. Podczas każdego ze spotkań filmoznawcy poprowadzą widzów przez filmowe cytaty, zestawiając kadry z oryginalnymi obrazami: Wyspiańskiego, Grottgera, Gierymskiego, Hoppera, Goi. Dzięki akademickim wykładom uczestnicy kursu będą mieli okazję przekonać się jak Wajda budował nastrój, symbolikę i emocje poprzez dialog z malarstwem.
Od marca do grudnia w dziewięćdziesięciu kinach studyjnych w całej Polsce odbędzie się przegląd „Wajda: re-wizje”, organizowany przez Stowarzyszenie Kin Studyjnych.
Przegląd ma na celu przybliżenie Wajdy współczesnemu odbiorcy jako twórcy aktualnego – nowoczesnego, młodzieńczego w ekspresji i niezwykle dynamicznego, reżysera, który zawsze trzymał rękę na pulsie współczesnej kultury i z niezwykłą przenikliwością opowiadał o młodych ludziach uwikłanych w historię, politykę i narodowe mity. Program przeglądu został ułożony w rytmie kalendarza – każdy miesiąc przynosi inny tytuł, korespondujący z porą roku, nastrojem i tematyką filmu. Cykl otwiera „Popiół i diament” (1958). W repertuarze znajdą się także „Niewinni czarodzieje” (1960), „Wesele” (1972), „Wszystko na sprzedaż” (1968), „Człowiek z marmuru” (1977), „Brzezina” (1970), „Bez znieczulenia” (1978) i „Kronika wypadków miłosnych” (1985).
Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy przygotowało nową edycję „Niezbędnika filmowego” – kompleksowego materiału dydaktycznego dla nauczycieli szkół ponadpodstawowych, poświęconego twórczości Wajdy. Publikacja powstała z myślą o pedagogach języka polskiego, historii, wiedzy o społeczeństwie, etyki oraz wychowawcach, którzy poszukują atrakcyjnych i merytorycznych narzędzi do pracy z młodzieżą. Materiał obejmuje szczegółowe omówienia 12 filmów Wajdy – od klasycznych dzieł historycznych po kino moralnego niepokoju – zestawione z propozycjami lekcji, kontekstami interpretacyjnymi oraz gotowymi scenariuszami zajęć. Wszystkie treści zostały powiązane z aktualną podstawą programową i wzbogacone komentarzami filmoznawczymi.
Centrum Kultury Filmowej wraz z Muzeum Historii Polski zaprasza także nauczycielki i nauczycieli, edukatorów, filmoznawców oraz osoby pracujące w kulturze i edukacji na ogólnopolską konferencję „Andrzej Wajda: uczeń, nauczyciel, twórca. Inspiracje edukacyjne” poświęconą twórczości reżysera oraz jej potencjałowi w pracy dydaktycznej. Konferencja odbędzie się w dniach 9–10 marca w Muzeum Historii Polski w Warszawie. W programie zaplanowano wykłady i panele z udziałem wybitnych badaczy kina i kultury.
Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych organizuje od marca do grudnia m.in. warsztaty filmowe dla dzieci i młodzieży nt. filmów Wajdy.
Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk” im. Stanisława Hadyny na obchody Roku Andrzeja Wajdy zaprezentuje spektakl „Wajda Kilar Śląsk” (kwiecień – Koszęcin, wrzesień – Ożarów Mazowiecki, listopad – Kraków).
Kalendarz wszystkich wydarzeń jest dostępny na stronie Roku Andrzeja Wajdy (wajda.pisf.pl), gdzie publikowane są aktualne informacje o projektach realizowanych w Polsce i za granicą. (PAP)
ksi/ dki/
