Plan Buhsego - czystorys scalony, po renowacji. Mat. Biuro Architekta Miasta Gdańska (BAM)
Odrestaurowano plan XIX-wiecznego Gdańska sporządzony przez Daniela Buhsego w latach 1866–1869. Oryginał od czasów powojennych znajduje się w zbiorach Biblioteki Gdańskiej PAN. Jest uznawany za jedno z najcenniejszych źródeł kartograficznych dotyczących przestrzeni miejskiej Gdańska z tamtego okresu.
Jarosław Zulewski z Biura Architekta Miasta Gdańska (BAM) powiedział PAP, że renowacja planu Buhsego miała dwie główne fazy. Pierwsza polegała na konserwacji fizycznych arkuszy — przeprowadziła ją Pracownia Konserwacji Biblioteki Gdańskiej PAN. Druga, jak wyjaśnił, obejmowała renowację cyfrową.
- Po zeskanowaniu zakonserwowanych i częściowo oczyszczonych arkuszy pracowano nad materiałem cyfrowym, aby przywrócić kolory i rysunek, ujednolicić całość oraz połączyć arkusze w jedną mapę. Efektem końcowym było również wydanie wersji papierowej - przekazał.
Biuro Architekta Miasta podało, że plan Gdańska sporządzony przez Buhsego jest pierwszym tak kompleksowym i precyzyjnym opracowaniem całego zwartego obszaru miejskiego w skali 1:1000. Stał się on nie tylko cennym narzędziem administracyjnym w swojej epoce, lecz także nieocenionym materiałem dla współczesnych badaczy i pasjonatów historii miasta.
Oryginalny czystorys planu — składający się z osiemnastu ręcznie rysowanych i barwionych arkuszy — od lat przechowywany jest w zbiorach Biblioteki Gdańskiej PAN. Zawiera detale nieobecne w szerzej znanych czarno-białych odbitkach drukowanych.
Zulewski podkreślił, że Buhse stworzył bardzo dokładny plan miasta. – Po wyprostowaniu deformacji papieru, które powodowały pewne zniekształcenia, okazało się, że plan dobrze oddaje współczesne położenie budynków – powiedział.
– Nie wszystkie zabrudzenia i uszkodzenia materiału można było usunąć podczas konserwacji arkuszy. Mankamenty te, widoczne na skanach, silnie degradowały dokument. Dzięki sprawnej cyfrowej rekonstrukcji, w dużej mierze prowadzonej ręcznie, udało się odtworzyć kolorystykę, poprawić rysunek, a często także zrekonstruować zatarte fragmenty – stwierdził.
Ponad tysiąc nowych skanów o historii Gdańska w serwisie archiwalnym
BAM poinformowało, że pierwsze prace konserwatorskie, przeprowadzone w latach 2004–2005, objęły jedynie cztery arkusze. Decydującym impulsem do kontynuowania prac było rozpoczęcie w 2021 roku współpracy z Biblioteką Gdańską PAN w ramach projektu „Gdańskie Dziedzictwo Kulturowe”. Założeniem przedsięwzięcia było nie tylko zabezpieczenie oryginału, lecz także przygotowanie wysokiej jakości faksymili oraz wersji cyfrowej.
Badania konserwatorskie przeprowadzone w 2022 r. ujawniły zaawansowaną degradację pozostałych 14 arkuszy: pęknięcia i ubytki papieru, ślady zalania, zakwaszenie, zabrudzenia oraz miejscowy zanik rysunku i koloru.
W latach 2022–2023 arkusze poddano pełnej konserwacji. Prace obejmowały m.in. oczyszczanie, odkwaszanie, wzmacnianie papieru oraz punktowy retusz warstwy rysunkowej.
– Rola tego planu jest ogromna z punktu widzenia badań i odkrywania kolejnych elementów historii Gdańska – ocenił Zulewski.
Efektem prac jest wydawnictwo zawierające faksymile wszystkich osiemnastu arkuszy planu, planszę scaloną oraz książkę „Wokół Planu Buhsego” z artykułami pracowników BAM: Katarzyny Wojtczak, Zofii Maciakowskiej i Jarosława Zulewskiego.
Całość ukazała się w limitowanym nakładzie 300 egzemplarzy. Zulewski zapowiedział, że mapy zostaną udostępnione w serwisie geogdansk.pl, gdzie będzie można porównać je ze współczesną zabudową miasta.
Książka zostanie zaprezentowana w czwartek o godz. 17 w Ratuszu Głównego Miasta w Gdańsku.(PAP)
pm/ aszw/
