Zamek w Płocku. Fot. PAP/Grzegorz Michałowski
Wykonano już ponad połowę prac związanych z konserwacją murów zamku książąt mazowieckich w Płocku i istniejącego tam później opactwa benedyktyńskiego. Projekt, który przewiduje udostępnienie murów zwiedzającym, ruszył w 2025 r. Realizowany jest przy wsparciu środków unijnych. Potrwa jeszcze rok.
Pozostałości zamku książąt mazowieckich i opactwa benedyktyńskiego w Płocku położone są na Wzgórzu Tumskim, wysokiej skarpie, która góruje tam nad Wisłą. Na konserwację zabytkowych obiektów, gdzie znajduje się obecnie Kuria Diecezjalna Płocka i Muzeum Diecezjalne, pozyskano ponad 9 mln zł z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS). Ponad 2 mln zł to wkład własny diecezji.
Realizacja projektu „Podniesienie atrakcyjności turystycznej zespołu dawnego opactwa benedyktyńskiego z elementami zamku książąt mazowieckich w Płocku” rozpoczęła się w lipcu 2025 r. - Wykonana została już ponad połowa z zaplanowanych prac. Wszystko przebiega zgodnie z harmonogramem. Finał całego projektu to koniec września 2027 r. - powiedział PAP ks. kanonik Roman Bagiński, ekonom diecezji płockiej.
Jak zaznaczył, dotychczas przeprowadzona została konserwacja elewacji północnej i zachodniej zabytkowego kompleksu oraz Wieży Szlacheckiej, a obecnie trwają prace w podobnym zakresie - oczyszczanie murów i uzupełnianie ubytków - na Wieży Zegarowej.
- W przypadku Wieży Zegarowej jednocześnie odnowiony zostanie i uruchomiony zegar. Do wieży powróci także odlany na nowo dzwon św. Zygmunta, czyli patrona Płocka. Myślę, że powinien on przybyć w styczniu, najpóźniej w lutym przyszłego roku, a jego montaż nastąpi wiosną, po odnowieniu kopuły Wieży Zegarowej - wyjaśnił ks. Bagiński. Dodał, iż nowy dzwon, ważący dwie tony i będący odwzorowaniem oryginalnego, zabytkowego, powinien odezwać się pierwszy raz podczas przyszłorocznych płockich uroczystości ku czci św. Zygmunta, króla Burgundii, które odbywają się tradycyjnie na początku maja.
Oryginalny dzwon św. Zygmunta został ufundowany w XV wieku jako wotum poświęcone mieszkańcom Mazowsza, którzy polegli w bitwie pod Warną. Aby ich upamiętnić, zawsze wieczorem dzwon bił dziewięć razy w odstępach jednej minuty. W 1918 r. został zniszczony przez Niemców. Odtworzony po czterech latach nie przetrwał jednak II wojny światowej. Niemcy zdjęli dzwon w 1941 r., a następnie wywieźli z Płocka i najprawdopodobniej przetopili.
- Odlany na nowo dzwon będzie można nie tylko usłyszeć, ale też zobaczyć z bliska i dotknąć go. Będzie to możliwe, ponieważ celem naszego projektu jest udostępnienie dla zwiedzających, po zakończeniu całego zakresu prac konserwatorskich, zarówno murów zamku książąt mazowieckich, jak i opactwa benedyktyńskiego - zapowiedział ks. Bagiński. Wspomniał przy tym, że aby ułatwić dostęp do korony murów zabytkowego kompleksu, planowany jest montaż windy wewnątrz Wieży Szlacheckiej, skąd trasa zwiedzania biegła będzie do Wieży Zegarowej - obecnie trwają starania o pozyskanie dodatkowych środków na montaż windy, która służyłaby zwłaszcza osobom z niepełnosprawnościami.
Jak zaznaczył ks. Bagiński, w ramach pozyskanych już środków unijnych, oprócz prac konserwatorskich murów zamku książąt mazowieckich i opactwa benedyktyńskiego, przeprowadzona została też digitalizacja 2D i 3D najcenniejszych zbiorów Muzeum Diecezjalnego w Płocku. - To łącznie 30 eksponatów, w tym średniowieczne kielich i patena Konrada I Mazowieckiego oraz herma św. Zygmunta, będąca relikwiarzem w formie popiersia. Wszystkie te obiekty już niebawem będzie można oglądać na internetowej stronie muzeum - podkreślił dodając, że w planach jest digitalizacja kolejnych eksponatów, jeżeli uda się pozyskać dalsze środki na ten cel.
Zamek książąt mazowieckich w Płocku, którego część zabudowań przetrwała do czasów współczesnych, został wzniesiony w XIV wieku. Z tego też okresu pochodzą Wieża Szlachecka oraz Wieża Zegarowa, która od XV wieku pełni funkcję dzwonnicy pobliskiej katedry Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, a w XVIII wieku została przebudowana i zyskała nową kopułę.
W połowie XVI wieku między wieżami zamku benedyktyni wznieśli kościół św. Wojciecha i klasztor, który istniał przez ponad 200 lat. Potem opactwo zamieniono na seminarium duchowne. Od połowy XIX obiekt pełnił funkcje mieszkalne. W latach 60. XX wieku powstało tam Muzeum Mazowieckie z ekspozycją sztuki i rzemiosła artystycznego z okresu secesji. Placówka działała do 2005 r., kiedy została przeniesiona do odrestaurowanej secesyjnej kamienicy. Budynki dawnego zamku i opactwa objęła wtedy płocka diecezja. W latach 2006-2008 kompleks przeszedł generalny remont.
W 2018 r. górujące nad doliną Wisły płockie Wzgórze Tumskie, gdzie wznosi się katedra, będąca największą nekropolią Piastów, zostało wpisane na listę Pomników Historii. (PAP)
mb/ aszw/
