Skansen kurpiowski w Nowogrodzie. Fot. PAP/Michał Zieliński
Wycinankarstwo kurpiowskie z Puszczy Białej, tradycyjna plastyka obrzędowa i zdobnicza Pałuk oraz tradycja wylewania i noszenia świec olbrzymek w Tyszowcach znalazły się na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Wycinankarstwo kurpiowskie z Puszczy Białej powstało pod koniec XIX wieku. Jak podkreślono na stronie Narodowego Instytutu Dziedzictwa, wyróżnia się wielobarwnością, prostym cięciem i warstwową kompozycją. „Charakterystyczne są promieniste koła, wielobarwne wstęgi ozdobione rozetkami, kogutkami i lalkami oraz jednobarwne i kolorowe zielka (motyw przypominający gałązkę rośliny bądź drzewka - przyp. PAP) inspirowane haftem białokurpiowskim” - napisano. Każda twórczyni rozwija własny styl kompozycji. Dawniej, wycinanki służyły do ozdabiania domów przed Wielkanocą i Bożym Narodzeniem.
Tradycyjna plastyka obrzędowa i zdobnicza Pałuk to głównie ozdoby wykonywane z papieru, słomy i roślin. Jej rozkwit przypada na dwudziestolecie międzywojenne. Według NID, do najbardziej rozpoznawalnych elementów pałuckiej plastyki należą: wielkanocne kropidła z suszonych ziół i bibuły, bukiety żniwne z kłosów zbóż i bibułowych kwiatów, wianki z kwiatów z krepy, rózgi układane z kolorowych kwiatów na drutach, płotki żniwne wyplatane ze słomy oraz przestrzenne pająki ze słomy i bibuły zawieszane pod sufitem.
Tradycja wylewania i noszenia świec olbrzymek w Tyszowcach według lokalnych przekazów sięga czasów potopu szwedzkiego. Jak wytłumaczono w informacji NID, świece olbrzymki to „monumentalne świece z naturalnego wosku pszczelego, osiągające nawet 4–5 metrów wysokości i ważące około 30–40 kilogramów”. „Ich wytwarzanie jest długotrwałym procesem. Na zawieszony wysoko knot przez kilka dni wylewa się kolejne warstwy gorącego wosku, aż powstanie świeca przypominająca pień drzewa z widocznymi słojami. Gotowe świece zachowują naturalny miodowy kolor i zapach, a ozdabia się je biało-czerwoną wstęgą podkreślającą religijny i patriotyczny charakter tradycji” - wskazano. Nosi się je podczas uroczystości religijnych i państwowych.
Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego rejestruje praktyki kulturowe oraz promuje ich ochronę i kontynuację. Obecnie liczy 127 pozycji dokumentujących żywe tradycje, zwyczaje i umiejętności przekazywane z pokolenia na pokolenie. Jest prowadzona od 2013 r.
Także działalność dokumentacyjna Polskiego Radia podczas Ogólnopolskiego Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym od 1970 r. do chwili obecnej trafiła na Krajowy rejestr dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przypomniało w komunikacie, że to jedno z najważniejszych i najdłużej prowadzonych działań służących ochronie polskiego niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Rejestr służy jako platforma do wymiany doświadczeń oraz inspiracji dla wszystkich zainteresowanych ochroną niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Liczy 14 wpisów. (PAP)
zzp/ lm/
