Okupacja niemiecka

19.03.2018

Na UJ odsłonięto tablicę upamiętniającą tajne nauczanie na uczelni w czasie wojny

Tablicę upamiętniającą tajne nauczanie w czasie II wojny światowej na Uniwersytecie Jagiellońskim odsłonięto w poniedziałek w Collegium Novum UJ w Krakowie. Studenci podziemnej uczelni wspominali, że potajemna nauka była ich sposobem walki z niemieckim okupantem.

Podczas uroczystości obecne były trzy uczestniczki tajnego nauczania: 98-letnia Marta Lipińska (studiowała rolnictwo, później była profesorem Akademii Rolniczej), 97-letnia Halina Królikiewicz-Kwiatkowska (studiowała polonistykę) oraz 95-letnia Alicja Bijałd-Kozdrój (studiowała medycynę).

„Mnie, i nam się wydawało, że nie bronią, ale chociaż w taki sposób walczyliśmy z wrogiem, który zakazywał tego wszystkiego, co polskie” – powiedziała Halina Królikiewicz-Kwiatkowska, która w tamtym czasie nauczała również w tajnym gimnazjum i działała w konspiracyjnym Teatrze Rapsodycznym. „Ostatni egzamin zdawałam, kiedy do Krakowa wchodziły wojska radzieckie” – wspominała, zaznaczając, że miała wspaniałych profesorów.

„To były ciekawe czasy, wydaje się mi, że przeżyłam je w sposób należyty” - oceniła.

Alicja Bijałd-Kozdrój wspominała, że uczestnicy tajnej nauki nie odczuwali strachu, bo byli młodzi. "Nie byliśmy przygnębieni, wierzyliśmy że Polska odzyska szybko niepodległość” - dodała.

Jak mówiła, ona i jej rówieśnicy chcieli zdobyć wiedzę i chłonęli ją. „Chciałam być lekarzem, chciałam pomagać ludziom i konsekwentnie dążyłam do celu” – zaznaczyła. „Jestem szczęśliwa, że udało się mi tak przeżyć tamten czas” - podkreśliła.

Bijałd-Kozdrój wyznała, że cieszy się z poniedziałkowego odsłonięcia tablicy. „To wzruszające, że pamięta się o tym dzisiaj” – powiedziała. 

Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego prof. Wojciech Nowak podkreślił, że uroczystość przypomina o podstawowej misji uczelni wyższej i uniwersytetu – nauczaniu. „Młodzi ludzie w zagrożeniu życia decydowali się na naukę. Profesorowie, którzy przetrwali, decydowali się na naukę, kontynuację misji podstawowej uniwersytetu - nauczanie. To były trudne decyzje, mogły skutkować życiem tych osób i ich rodzin” – mówił rektor UJ.

Tablica powstała z inicjatywy stowarzyszenia Ne Cedat Academia, a ufundował ją Uniwersytet Jagielloński.

„Być może żyją jeszcze osoby, które były tajnymi studentami, a nie mamy z nimi kontaktu, tak jak z członkami stowarzyszenia. Dlatego za pośrednictwem mediów gorąco je i ich najbliższych zapraszamy do spotkania przy tablicy poświęconej świadectwu patriotyzmu i niezłomności ducha krakowskiej społeczności akademickiej” – powiedziała sekretarz stowarzyszenia Ne Cedat Academia Maria Gracja Krzyżanowska, wnuczka prof. Mieczysława Małeckiego, który kierował tajnym nauczaniem na UJ.

Tajne nauczanie na UJ działało od wiosny 1942 r. Miejsca nauki  - były to zwykle sprawdzone lokale, prywatne mieszkania profesorów lub rodziców studentów – wyszukiwali studenci i oni umawiali słuchaczy z wykładowcami. Uruchomiono m.in. studia prawnicze, lekarskie, polonistyczne, filologiczne, matematyczne, chemiczne, rolnicze.

Młodzież podzielona była na zespoły składające się z 5-10 osób. Kierownicy wszystkich kompletów podlegali głównemu komendantowi młodzieży – Józefowi Stefanowi Trojanowskiemu, studentowi prawa i prezesowi tajnej Bratniej Pomocy, studenckiej organizacji samopomocowej. Komendant raz na tydzień składał raport kierownikowi prof. Małeckiemu.

W stolicy Generalnego Gubernatorstwa w tajnym nauczaniu brało udział ok. 1 tys. studentów. 

Odsłonięcie tablicy pamiątkowej odbyło się w 73. rocznicę pierwszej po II wojnie światowej inauguracji nowego roku akademickiego na Uniwersytecie Jagiellońskim.(PAP)

autor: Beata Kołodziej

bko/ itm/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL