Okupacja niemiecka

04.11.2011 aktualizacja 14.07.2016

Niepublikowana relacja o Sonderaktion Krakau trafiła do Archiwum UJ

Bezcenna, niepublikowana relacja o aresztowaniu przez hitlerowców w 1939 r. profesorów krakowskich uczelni trafiła do Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego. W niedzielę przypada 72. rocznica tych tragicznych wydarzeń, uroczyste obchody - w Krakowie w poniedziałek.

Autorem tekstu jest Zygmunt Starachowicz - absolwent Wydziału Prawa UJ, przypadkowo aresztowany w czasie „Sonderaktion Krakau".

Do Archiwum UJ w październiku zgłosiła się Katarzyna Starachowicz, przekazując ponad 40 stron zapisków swojego pradziadka. Zachowały się one wśród rodzinnych dokumentów - część to rękopis, a część maszynopis.

Pamiętnik opisuje krakowski etap więzienia pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego i innych krakowskich uczelni, zanim zostali przewiezieni do Wrocławia, a następnie do obozu koncentracyjnego Sachsenchausen.

Pamiętnik opisuje krakowski etap więzienia pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego i innych krakowskich uczelni, zanim zostali przewiezieni do Wrocławia, a następnie do obozu koncentracyjnego Sachsenchausen.

„To najdłuższy i najbardziej szczegółowy opis pierwszych czterech dni +Sonderaktion Krakau+ ze wszystkich dotychczas upublicznionych” - mówił PAP Franciszek Wasyl, dokumentalista z Archiwum UJ. „Wcześniej nie wiedzieliśmy, co działo się podczas pobytu profesorów w więzieniu na Montelupich i jest to bardzo cenna relacja. Zawiera ona także ciekawe charakterystyki aresztowanych profesorów, opis organizacji dnia codziennego, tematów rozmów uwięzionych i przemyślenia autora” - podkreśla dyrektor Archiwum UJ dr hab. Krzysztofa Stopka.

Relacja została sporządzona na początku 1941 r. - tuż po tym jak Starachowicz zwolniony z obozu wrócił do Krakowa. Jak podkreślają archiwiści zawiera ona wiele szczegółów i jest wiarygodna. „Ten pamiętnik pozwala wniknąć w atmosferę i emocje panujące wśród aresztowanych” – podkreśla dr hab. Stopka. „Zygmunt Starachowicz znakomicie sportretował współwięźniów i wzajemnie relacje między nimi. Pokazał też różnicę w tym, jak traktowało aresztowanych Gestapo, a później Wehrmacht” – dodaje Wasyl.

Zygmunt Starachowicz 6 listopada 1939 r. przyszedł do Collegium Novum, by uzyskać podpis potwierdzający, że zdał ostatni z egzaminów. Sekretarz dziekanatu poprosił, by młody człowiek przyszedł dwie godziny później - wtedy Starachowicz trafia na Sonderaktion Krakau i zostaje zatrzymany razem z profesorami.

Franciszek Wasyl: „Zygmunt Starachowicz znakomicie sportretował współwięźniów i wzajemnie relacje między nimi. Pokazał też różnicę w tym, jak traktowało aresztowanych Gestapo, a później Wehrmacht”.

Jego relacja zawiera odręczne rysunki przedstawiające kaplicę więzienia na Montelupich, w której przetrzymywano aresztantów przez pierwszą noc uwięzienia oraz rysunki pokoju i innych miejsc w koszarach 20 Pułku Piechoty przy ul. Mazowieckiej, do którego pracowników UJ przewieziono następnego dnia.

Po wojnie pojawiły się wspomnienia profesorów m.in. Stanisława Pigonia i Jana Gwiazdomorskiego więzionych w niemieckim obozie koncentracyjnym Sachsenhausen, a także liczne publikacje naukowe dotyczące okupacji hitlerowskiej Krakowa i samej Sonderaktion Krakau.

Pamiętnik Zygmunta Starachowicza został już opracowywany redakcyjnie i przygotowywany do druku. Dokument zostanie uzupełniony biogramem autora, który w 1944 r. za działalność konspiracyjną w AK ponownie został aresztowany i zamordowany przez Niemców.

6 listopada 1939 r. podczas Sonderaktion Krakau hitlerowcy aresztowali 183 profesorów i asystentów z UJ, Akademii Górniczej, Akademii Handlowej oraz kilka osób spoza grona nauczającego. Profesorów wywieziono do obozów koncentracyjnych w Sachsenhausen i Dachau. Kilkunastu uczonych zmarło w Sachsenhausen, kilku po powrocie do Krakowa.(PAP)

wos/ abe/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL