Wojna celna

08.11.2018
Budowa wiaduktu na budowanym drugim torze magistrali węglowej w Tczewie, nad linią Tczew–Kustrin (Kostrzyń nad Odrą) – fragment konstrukcji, 1928 r. Źródło: NAC Budowa wiaduktu na budowanym drugim torze magistrali węglowej w Tczewie, nad linią Tczew–Kustrin (Kostrzyń nad Odrą) – fragment konstrukcji, 1928 r. Źródło: NAC

W połowie 1925 r. straciły ważność dwa istotne dla polskiej gospodarki postanowienia Traktatu Wersalskiego. Pierwsze z nich zapewniało wszystkim krajom alianckim klauzulę najwyższego uprzywilejowania w wymianie handlowej z Niemcami – oznaczało to, że mogły korzystać z wszelkich przewidzianych prawem przywilejów ekonomicznych. Drugie, dotyczące już tylko Polski, zakładało, że Niemcy zobowiązane były przez trzy lata przyjmować bezcłowo węgiel z polskiej części Górnego Śląska w ilości 6 mln ton rocznie (umowa genewska z 15 maja 1922 r.). Już w 1924 r. Niemcy uregulowały stosunki handlowe z większością państw alianckich – jeśli chodzi o Polskę postawiły dodatkowe warunki, w tym m.in. przyznanie podobnej klauzuli najwyższego uprzywilejowania dla handlu i przemysłu niemieckiego w Polsce. Strona polska żądania te odrzuciła i 15 czerwca 1925 r. Niemcy ogłosiły początkowo zakaz zakupu w Polsce węgla, a z czasem lista zakazanych lub obłożonych nieopłacalnym cłem towarów wydłużała się, na co Polska odpowiadała identycznymi działaniami.

Początkowo wojna celna okazała się dla Polski katastrofalna, dla Niemiec zaś niemal bezbolesna. Zakazy objęły 57 proc. dotychczasowego polskiego eksportu do Niemiec, co stanowiło 27 proc. całego eksportu Rzeczypospolitej. Jeśli zaś chodzi o import, to przywóz towarów z Niemiec zmniejszył się o 47 proc., co zmniejszyło cały import do Polski o 16 proc. Tymczasem dla strony niemieckiej oznaczało to zaledwie 3-procentowy spadek całego handlu. Sytuacja ta zachwiała polską gospodarką i bardzo odczuwalnie pogłębiła biedę społeczeństwa, znacząco osłabiając też wartość złotego. Dalekosiężne skutki wojny celnej miały jednak również wymiar pozytywny. Najważniejszym było uniezależnienie polskiej gospodarki od niemieckich rynków zbytu, ale też uruchomienie produkcji towarów dotąd wyłącznie importowanych. Miało to wpływ na rozwój rzemiosła i przemysłu. Ważne okazało się też znalezienie nowych rynków zbytu – przykładowo: węgla do krajów skandynawskich, drewna i wyrobów drewnianych do Anglii, Skandynawii, a nawet Ameryki Południowej. Pośrednim efektem wojny celnej było przyspieszenie budowy portu w Gdyni, co znacząco ułatwiło zdobycie tych rynków.

Wojna celna formalnie zakończyła się w 1930 r., jednak praktycznie trwała jeszcze cztery lata, do momentu podpisania w 1934 r. paktu o nieagresji między Polską a Niemcami.
 

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL