Fot. PAP/Rafał Guz
Ogłoszono listę kandydatów na stanowisko prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Jest wśród nich m.in. obecny wiceprezes IPN dr Mateusz Szpytma. Publiczne przesłuchanie zaplanowano na 14 kwietnia i tego dnia zostanie podane nazwisko kandydata rekomendowanego przez Kolegium IPN.
W czwartek podano nazwiska kandydatów, którzy startują w konkursie na stanowisko szefa IPN. Są to: dr hab. Przemysław Benken, dr Leszek Buller, dr Tomasz Ceglarz, dr Aldona Dydek, dr Arkadiusz Kazański, dr Marek Kołłątaj, dr Maciej Kossowski, dr Joanna Napierała, dr Emilian Prałat i dr Mateusz Szpytma. Wśród kandydatów nie znalazł się dr hab. Karol Polejowski, obecny wiceprezes Instytutu, rekomendowany przez Kolegium IPN na stanowisko prezesa w poprzednim konkursie.
Dr hab. Przemysław Benken to historyk wojskowości i politolog, pracownik Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Szczecinie. Jest autorem książek, m.in. „Wypadki gryfickie 1951”, „Ofensywa Tet 1968. Studium militarno-polityczne”, „Tajemnica śmierci Jana Rodowicza »Anody«”.
Dr Leszek Buller to dyrektor Centrum Projektów Europejskich w Warszawie oraz adiunkt na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie na Wydziale Studiów nad Rodziną, wcześniej w Instytucie Socjologii, gdzie stworzył kierunek ekonomia.
Dr Tomasz Ceglarz jest pracownikiem Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu, autorem pracy doktorskiej „Klub Inteligencji Katolickiej w Szczecinku w latach 1981-1997”.
Dr Aldona Dydek to wizytator w Kuratorium Oświaty w Rzeszowie, autorka dysertacji naukowej „Ordynacja kobiet. Problemy i pytania otwarte w kontekście dialogu ekumenicznego”. Startowała już w poprzednim konkursie - zapowiadała m.in. archiwizację świadectw mówionych wszystkich osób, które pamiętają II wojnę i czasy tużpowojenne, „upamiętnianie chwalebnych czynów polskich obywateli oraz zbrodni wołyńskiej”.
Dr Arkadiusz Kazański jest historykiem, pracownikiem oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Gdańsku. Także kandydował w poprzednim konkursie. W dorobku ma m.in. wystawę o Annie Walentynowicz, publikacje dotyczące historii opozycji politycznej (w tym dziejów Wolnych Związków Zawodowych), represji w okresie stanu wojennego i ponad 500 haseł w „Encyklopedii Solidarności”.
Dr Marek Kołłątaj jest kapitanem rezerwy Marynarki Wojennej, z wykształcenia lekarzem, absolwentem Wojskowej Akademii Medycznej, gdzie się doktoryzował. Startował w poprzednim konkursie - w trakcie przesłuchania wyjaśniał wtedy, że jego zainteresowanie IPN wynika z przekonania, że młodzież nie zna historii.
W poprzednim konkursie kandydował też dr Maciej Kossowski. Jest historykiem, absolwentem Uniwersytetu Warszawskiego. Był stypendystą Fundacji Lanckorońskich oraz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Pracował w Ośrodku Dokumentacji Zabytków, przez ostatnie ćwierć wieku kierował założonym przez siebie Centrum Ratownictwa Zabytków w Warszawie.
Dr Joanna Napierała - także startowała w poprzednim konkursie - jest historykiem, absolwentką Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, kustoszką archiwum Oddziału IPN w Poznaniu, członkinią Pracowni Geoinformacji Historycznej KUL, Stowarzyszenia Archiwistów Polskich oraz Stowarzyszenia Archiwistów Kościelnych.
Dr Emilian Prałat to historyk sztuki, regionalista i filolog slawista; też kandydował w poprzednim konkursie. Jak napisał na swojej stronie, zainteresowania badawcze koncentruje przede wszystkim na sztuce wielkopolskiej, zwłaszcza związanej z mecenatem artystycznym ziemiaństwa, ponadto na sztuce Słowiańszczyzny Południowej. Pełni funkcję społecznego opiekuna zabytków powiatu kościańskiego.
Dr Mateusz Szpytma jest historykiem, z IPN związanym od początku istnienia tej instytucji. Stanowisko wiceprezesa objął 10 lat temu, wcześniej był ekspertem w Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie, asystentem i wicedyrektorem sekretariatu prezesa Janusza Kurtyki. W latach 2015–2016 kierował Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II Wojny Światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej. Sprawie ratowania Żydów przez Polaków podczas okupacji niemieckiej poświęcił kilka publikacji naukowych. Pisał też o historii polskiego ruchu ludowego po II wojnie światowej.
Publiczne przesłuchanie kandydatów odbędzie się 14 kwietnia, od godz. 10, w siedzibie Centralnego Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie. Zaprezentują oni wówczas swoje umiejętności i przedstawią koncepcje kierowania IPN. Transmisja na żywo z wysłuchania kandydatów na stanowisko prezesa IPN będzie także dostępna na stronie IPN.
W następnym kroku Kolegium IPN podejmuje uchwałę w sprawie wyłonienia kandydata na stanowisko prezesa IPN w głosowaniu tajnym, bezwzględną większością głosów. Jeżeli w pierwszym głosowaniu żaden z kandydatów nie uzyska bezwzględnej większości głosów, wówczas przeprowadza się kolejne głosowanie zwykłą większością głosów, z udziałem kandydatów, którzy uzyskali dwie kolejne największe liczby głosów. Jeżeli w głosowaniach żaden z kandydatów nie uzyska wymaganej większości głosów, Kolegium IPN, w drodze uchwały, uznaje konkurs za nierozstrzygnięty, a jego przewodniczący ogłasza go ponownie.
Informacja o rekomendowanym przez Kolegium IPN kandydacie na stanowisko prezesa IPN zostanie ogłoszona 14 kwietnia wieczorem. Ostateczny głos ma Sejm - to on na wniosek Kolegium IPN, za zgodą Senatu, powołuje i odwołuje prezesa IPN.
Ogłoszenie konkursu na prezesa IPN było konieczne, ponieważ dotychczasowy prezes tej instytucji dr Karol Nawrocki, pełniący tę funkcję od 2021 r., został wybrany na prezydenta RP. To drugi z rzędu konkurs na prezesa IPN. W poprzednim, który odbył się w październiku 2025 r., przez Kolegium IPN rekomendowany został obecny wiceprezes tej instytucji dr hab. Karol Polejowski. Jednak nie uzyskał on wymaganej większości głosów w Sejmie. W rezultacie cała procedura musiała się rozpocząć od nowa.
Prezes IPN, którego kadencja trwa pięć lat, w sprawowaniu swego urzędu jest niezależny od organów władzy państwowej. Ta sama osoba nie może być prezesem więcej niż przez dwie kolejne kadencje. W ustawie znalazł się również zapis, że prezes IPN nie może być bez zgody Sejmu pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. Są w tym względzie jednak wyjątki, np. ujęcie go na gorącym uczynku przestępstwa i jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania.
Funkcję prezesa Instytutu w przeszłości sprawowali Leon Kieres, Janusz Kurtyka, Łukasz Kamiński, Jarosław Szarek i Karol Nawrocki. (PAP)
akr/ akn/ jkrz/ miś/
