Prace na ul. Okrzei na Pradze. Fot. zdm.waw.pl
Podczas przebudowy ulicy Okrzei na warszawskiej Pradze robotnicy natrafili na ludzkie szczątki. Pod ulicą najprawdopodobniej zaczyna się dawny przykościelny cmentarz z XVII wieku - poinformował Zarząd Dróg Miejskich.
Prace w miejscu odkrycia zostały wstrzymane. O znalezisku poinformowana została policja, a kości zabezpieczyła prokuratura.
Kości zostały znalezione tuż pod chodnikiem. „Inwestycja objęta jest nadzorem archeologicznym. Jednak to odkrycie spowodowało, że tryb nadzoru już nie wystarczy. Konieczne będą dokładne badania archeologiczne. Musimy sprawdzić, co kryje się pod świeżo rozkopaną nawierzchnią. W sprawę włączyliśmy także Stołecznego Konserwatora Zabytków. Trop prowadzi do nieistniejącego już dziś miasteczka i przykościelnego cmentarza, który zniknął przykryty kolejnymi warstwami miejskiej zabudowy” - poinformował ZDM.
Na tym terenie (skrzyżowanie dzisiejszych ulic Wrzesińskiej i Okrzei) mieściła się jurydyka Skaryszew (jurydyka to w Polsce XV–XVIII w. obszar wyłączony spod administracji i sądownictwa władz miejskich, należący do szlachty, magnaterii lub duchowieństwa). Na kilka lat przed Pragą – już w 1641 roku, jako pierwsza na prawym brzegu Wisły - otrzymała prawa miejskie. W 1644 roku zbudowano tu drewniany kościół pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika.
„Dzisiejsza ulica Wrzesińska nieprzypadkowo nazywała się niegdyś Kościelną. Początkowo kościół stanowił świątynię filialną parafii św. Stanisława w pobliskim Kamionie” - napisał ZDM.
Koło skaryszewskiego kościoła stały: dzwonnica, szkoła, parafialny szpital, a także kapliczka pogrzebowa i cmentarz, na którym przez dwa wieki chowano zmarłych. Może się okazać, że robotnicy podczas przebudowy ul. Okrzei natrafili właśnie na ślady dawnego cmentarza – miejsca pochówku mieszkańców Pragi i Skaryszewa.
ZDM podał, że z dokumentu z wizytacji parafii, która odbyła się w 1694 r., wynika, iż parafia liczyła wtedy 2 tys. wiernych. Przebywali tu na stałe proboszcz, trzech księży, organista, kantor, zakrystian i bakałarz, który prowadził szkołę.
W XVIII w. swoje ołtarze miały w kościele skaryszewskim cechy: ślusarzy z Pragi i Skaryszewa, kuśnierzy z Pragi, szewców ze Skaryszewa, garbarzy z Golędzinowa i Pragi. Przy parafii działało Bractwo Aniołów Stróżów, które niosło pomoc potrzebującym. Do końca XVIII w. odbywały się wspólne procesje na Wielkanoc i Zielone Świątki ze Skaryszewa do Kamiona.
Oba kościoły - skaryszewski i kamionowski - zostały zniszczone w czasie potopu szwedzkiego w połowie XVII wieku. W pełni odbudowano tylko skaryszewski, który w 1656 roku zyskał rangę parafialnego. Kilkukrotnie był niszczony i za każdym razem odbudowywany.
Niegdyś dzisiejsza ul. Okrzei - wówczas Brukowa - prowadziła do mostu łyżwowego, tzw. mostu Ponińskiego, zbudowanego w 1775 r. „Nie było go jeszcze, gdy swoją panoramę malował Canaletto, ale funkcjonował już od jakiegoś czasu, gdy w 1779 roku Michał Groll wydał „Plan Miasta Warszawy z Przedmieściami”. Widoczny jest na nim także Skaryszew i kościół pw. św. Stanisława” - przekazał ZDM.
Dzisiaj ul. Okrzei prowadzi do kładki pieszo-rowerowej prze Wisłę.
Skaryszew był miasteczkiem z uporządkowaną siatką ulic, rynkiem i ratuszem. Przestał istnieć jako osobny byt prawny wraz z pozostałymi jurydykami w 1791 r., stając się częścią Warszawy.
W 1807 r. po utworzeniu Księstwa Warszawskiego i wojskowi inżynierowie Napoleona stworzyli plany ufortyfikowania okolicy. Rozebrano kościół św. Stanisława i wszystko, co znajdowało się w odległości kilkuset metrów od zabudowań fortecznych, które przebiegały m.in. przez dzisiejszą ulicę Okrzei. Podczas nadzoru nad przebudową Okrzei archeolodzy natknęli się również na fragmenty fortecznego szańca.
Kiedy zniknął kościół, cmentarz, szkoła, szpital parafialny i ratusz, zniknął też cały Skaryszew i część Pragi: wyburzono niemal 200 budynków. Fort okazał się inwestycją bez historii bojowej: nie odegrał żadnej większej roli. Na krótko odzyskał znaczenie w czasie Powstania Listopadowego. Wówczas jego pozostałości zostały odbudowane. Po klęsce powstania Rosjanie rozpoczęli ostateczne niszczenie umocnień.
W 1813 r. na miejscu dawnego kościoła ustawiono pamiątkowy krzyż, który nie zachował się do naszych czasów. Jest widoczny na planie Lindleya z lat 1897–1901.
Istnienie najstarszego miasteczka na terenie obecnej prawobrzeżnej Warszawy upamiętniają dzisiaj jedynie nazwy Parku Skaryszewskiego i ulicy Skaryszewskiej.
„Jeżeli okaże się, że natknęliśmy się na XVII-wieczny cmentarz, prace w tym miejscu będą musiały zostać wstrzymane do czasu przeprowadzenia dokładnych badań archeologicznych. Na razie za wcześnie, by stwierdzić, ile mogą potrwać takie badania” - przekazali drogowcy.
Zaznaczyli, że archeolodzy jeszcze nie odnaleźli żadnych przedmiotów, które mogłyby pomóc precyzyjnie datować pochówki. Podkreślili, że niewykluczone, iż kopiąc dalej - w kierunku ulicy Wrzesińskiej, natrafią na kolejne groby. Na razie prace będą kontynuowane na innych odcinkach.(PAP)
mas/ dki/
