Znak pamięci „Tobie Polsko“. Fot. katowice.ipn.gov.pl
Instytut Pamięci Narodowej oznaczył groby powstańców śląskich w Katowicach-Bogucicach znakiem pamięci „Tobie Polsko”. Uroczystość zorganizowano w piątek – przed Narodowym Dniem Powstań Śląskich, który jest świętowany 20 czerwca.
Na cmentarzu parafii św. Szczepana oznaczono groby Jana Absalona, Jana Barona, Józefa Grzybowskiego, Pawła Jacka, Jana Kędziora, Zofii Koniarkowej, Rudolfa Niemczyka oraz Józefa Wygrabka.
To weterani, którzy uczestniczyli zarówno w działalności powstańczej, jak i plebiscytowej. Część z nich była zaangażowana w działalność polskich organizacji na Górnym Śląsku, kiedy należał on jeszcze do państwa niemieckiego. Świadectwem skomplikowanej historii regionu jest to, że Jan Absalon i Rudolf Niemczyk w czasie I wojny światowej zostali wcieleni do armii niemieckiej. Później byli zaangażowani m.in. w działalność Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska.
- To taki szczególny rys tego pokolenia, którego zaangażowanie w sprawy Polski nie zakończyło się na udziale w jednym, dwóch lub trzech powstaniach śląskich. To byli ludzie, którzy pozostali wierni Polsce przez całe życie. Wielu z nich było zaangażowanych w wojnę obronną 1939 r. lub działało w konspiracji. Chociażby Rudolf Niemczyk, który w 1943 r. trafił do Stanów Zjednoczonych, gdzie prowadził akcję werbunkową do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie - wskazał PAP Andrzej Sznajder, dyrektor oddziału IPN w Katowicach.
Zaznaczył, że w piątkowej uroczystości wzięli udział członkowie rodzin powstańców śląskim, którym wręczono decyzje o wpisaniu grobów ich bliskich do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski.
Znak pamięci „Tobie Polsko” to symboliczne upamiętnienie powstańców śląskich. Porcelanowa tabliczka jest wzorowana na sztandarze powstańczym. Znajdują się na niej m.in. inwokacja „Tobie Polsko”, orzeł biały i lata przeprowadzenia trzech powstań śląskich – 1919, 1920 i 1921. Instytut Pamięci Narodowej oznacza w ten sposób groby powstańców śląskich od 2021 r. - od 100. rocznicy III powstania śląskiego.
Narodowy Dzień Powstań Śląskich po raz pierwszy świętowano 20 czerwca 2022 r. – w 100. rocznicę wkroczenia Wojska Polskiego na Górny Śląsk.
Sprawa przynależności państwowej Górnego Śląska, należącego wcześniej do państwa niemieckiego, zdecydowała się już po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. Wzmogło to bowiem polski ruch narodowy na tym terenie, zwalczany przez niemiecką administrację i wojsko. Poskutkowało to m.in. trzema powstaniami śląskimi w latach 1919, 1920 i 1921.
Zorganizowany w celu wyznaczenia nowych granic plebiscyt na Górnym Śląsku odbył się 20 marca 1921 r. W głosowaniu dopuszczono udział osób, które wcześniej wyemigrowały. Głosujący za przynależnością do Polski okazali się mniejszością i stanowili 40,3 proc. Komisja Plebiscytowa zdecydowała o przyznaniu prawie całego obszaru Niemcom.
III powstanie śląskie, trwające od maja do lipca 1921 r., było odpowiedzią na niekorzystne dla Polski propozycje podziału Górnego Śląska. Na czele zrywu stanął Wojciech Korfanty. Powstańcy zdołali opanować prawie cały obszar, na którym głosy oddano za Polską. Do najpoważniejszych starć doszło w okolicach Góry św. Anny.
W działania zmierzające do rozstrzygnięcia przynależności państwowej Górnego Śląska były silnie zaangażowane obie strony – Niemcy i Polacy. Miały one wymiar zarówno propagandowy, jak i zbrojny. Podczas III powstania śląskiego w szeregach powstańców znalazło się wielu ochotników z różnych regionów Polski. Silnie wspierały ich struktury Wojska Polskiego.
W wyniku III powstania śląskiego Rada Ambasadorów zdecydowała o korzystniejszym dla Polski podziale Górnego Śląska. Z obszaru plebiscytowego – czyli ponad 11 tys. km kw. - zamieszkanego przez ponad 2,1 mln ludzi, do Polski przyłączono 29 proc. terenu i 46 proc. ludności. W Polsce znalazły się m.in. Katowice, Świętochłowice, Królewska Huta (obecny Chorzów), Rybnik, Lubliniec, Tarnowskie Góry i Pszczyna. Podział był też korzystny dla Polski gospodarczo - na przyłączonym terenie znalazło się 53 z 67 istniejących kopalń, 22 z 37 wielkich pieców oraz 9 z 14 stalowni.(PAP)
pato/ aszw/
