Polskie obiekty wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO

1. Historyczne centrum Krakowa (wpis 1978)

Historyczne centrum Krakowa jako pierwszy zabytek z Polski zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Miasto położone nad Wisłą na południu Polski, tworzą trzy zespoły: średniowieczne miasto lokacyjne Kraków, kompleks Wzgórza Wawelskiego oraz Kazimierz (w tym dzielnica Stradom). To jeden z najwybitniejszych przykładów urbanistyki europejskiej, charakteryzujący się harmonijnym rozwojem i nawarstwieniami elementów reprezentujących wszystkie style architektoniczne od wczesnej fazy romańskiej po modernizm.

O randze miasta świadczą zachowane do dziś układ urbanistyczny, liczne świątynie i klasztory, monumentalne budowle użyteczności publicznej, relikty średniowiecznych murów obronnych, a także pałace miejskie i kamienice mieszczańskie projektowane i wykonane przez wysokiej klasy architektów i rzemieślników.

O wartości zespołu decyduje niezwykłe nagromadzenie zabytków z różnych epok, zachowanych w oryginalnej postaci, z autentycznym wyposażeniem, które łączą się w jednolity zespół miejski. Dominanta zespołu urbanistycznego – Wzgórze Wawelskie, jest symbolem władzy królewskiej, nekropolią dokumentującą związki dynastyczne i polityczne średniowiecznej i nowożytnej Europy. Średniowieczne miasto Kazimierz, które obejmuje także przedmieście Stradomia (założone w 1335 r.), zostało ukształtowane przez ludność wiary katolickiej i żydowskiej oraz ich kultury i zwyczaje.

Kraków, jedno z największych centrów administracyjno-handlowych Europy Środkowej, był ośrodkiem sztuki i rzemiosła, miejscem, gdzie spotykała się kultura i sztuka Zachodu i Wschodu. Rangę miasta jako ośrodka kulturalnego o europejskim znaczeniu podnosi istnienie jednego z najstarszych uniwersytetów o międzynarodowej renomie – Uniwersytet Jagielloński. Te trzy obszary wspólnie stworzyły spójny kompleks miejski, w którym do dziś zachowane i pielęgnowane jest materialne i niematerialne dziedzictwo.

2. Królewskie kopalnie soli w Wieliczce i Bochni (wpis 1978, 2013)

Decyzją Komitetu Światowego Dziedzictwa dobro Kopalnia soli w Wieliczce zostało wpisane na Listę w 1978 r., rozszerzone o Kopalnię soli w Bochni i Zamek Żupny w Wieliczce w 2013 r.

Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni są zlokalizowane w tym samym geologicznym złożu soli kamiennej w Polsce południowej. Położone blisko siebie kopalnie funkcjonowały równolegle i nieprzerwanie od XIII do schyłku XX w., stanowiąc jeden z najwcześniejszych oraz najważniejszych zakładów przemysłowych w Europie.

Pokłady soli kamiennej w Wieliczce eksploatowane są od XIII w. Kopalnia rozciąga się na 9 poziomach i liczy 360 km chodników, w których znajdują się wyrzeźbione w soli ołtarze, posągi i inne dzieła sztuki, etapy pasjonującej pielgrzymki ku przeszłości tego zakrojonego na szeroką skalę przedsięwzięcia przemysłowego.

Strefę zabytkową Kopalni w Bochni, wpisanej w 2013 r., stanowią 3 szyby: Sutoris (z połowy XIII w.), Campi (z połowy XVI w.) i Trinitatis (z początku XX w.) oraz 9 poziomów, usytuowanych pod powierzchnią. Cenną spuściznę kultury duchowej bocheńskich górników stanowią podziemne kaplice i miejsca kultu religijnego.

3. Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-1945) - (wpis 1979)

Obóz Auschwitz-Birkenau był głównym i najbardziej znanym z sześciu obozów koncentracyjnych i zagłady założonych przez nazistowskie Niemcy w celu realizacji polityki ostatecznego rozwiązania, która miała na celu masowe wymordowanie Żydów europejskich. Został zbudowany w okupowanej przez Niemców Polsce, początkowo jako obóz koncentracyjny dla Polaków, później także dla jeńców radzieckich, a następnie również dla więźniów wielu innych narodowości. W latach 1942–1944 stał się on głównym obozem masowej zagłady, gdzie torturowano i zabijano Żydów za ich tzw. pochodzenie rasowe. Obok ponad miliona zgładzonych masowo żydowskich mężczyzn, kobiet i dzieci oraz kilkudziesięciu tysięcy Polaków, w Auschwitz zamordowano również z przyczyn rasowych tysiące Romów i Sinti, a także więźniów z innych narodów Europy.

Ogrodzenia, druty kolczaste, bocznice kolejowe, rampy, baraki, szubienice, komory gazowe i krematoria obozu Auschwitz Birkenau pokazują w sposób jednoznaczny, jak przebiegała zagłada Żydów i realizowana przez nazistowskie Niemcy polityka masowych mordów i pracy przymusowej.

4. Puszcza Białowieska (wpis 1979, 1992)

Puszcza Białowieska położona na terytorium Polski i Białorusi jest rozległą połacią pierwotnego lasu, w którym występują zarówno drzewa iglaste, jak i liściaste. Obszar wpisany rozciąga się na powierzchni liczącej 141 885 ha. Jest to miejsce unikalne z punktu widzenia zachowania różnorodności biologicznej. Występuje tu najliczniejsza populacja żubra europejskiego, gatunku, który symbolizuje Puszczę Białowieską.

W 1979 r. na Listę Światowego Dziedzictwa została wpisana część obszaru Białowieskiego Parku Narodowego. Białoruska część Puszczy Białowieskiej została wpisana w 1992 r. jako rozszerzenie wpisu. Od 1992 r. obie części Puszczy stanowią jeden obiekt transgraniczny. W 2014 r. miejsce Światowego Dziedzictwa zostało rozszerzone, przede wszystkim po stronie polskiej (z powierzchni 5.069 ha do 59.576,09 ha).

5. Historyczne centrum Warszawy (wpis 1980)

W sierpniu 1944 r., w czasie Powstania Warszawskiego, przeszło 85 proc. zabudowy Historycznego centrum Warszawy zostało zniszczone przez oddziały hitlerowskie. Po wojnie, z woli społeczeństwa, podjęto dzieło odbudowy, pieczołowicie restaurując kościoły, pałace oraz Rynek Starego Miasta. Jest to przykład niemal całkowitej odbudowy zabytków pochodzących z nieprzerwanego ciągu historycznego, od XIII do XX w.

Odbudowa Starego Miasta była prowadzona w oparciu o spójny i konsekwentnie zrealizowany projekt opracowany w Biurze Odbudowy Stolicy w latach 1945-1951. Projekt odbudowy oparto na założeniu, że wykorzystane zostaną zachowane, niezniszczone w czasie działań wojennych struktury powstałe pomiędzy XIV i XVIII wiekiem, wraz z późnośredniowieczną siatką ulic z placami i rynkiem oraz pierścieniem murów miejskich.

Przy odtwarzaniu zniszczonej zabudowy kierowano się dwiema głównymi zasadami: po pierwsze, aby wykorzystywać wiarygodne dokumenty archiwalne oraz po drugie, aby odtworzyć obraz historycznego miasta z końca XVIII w. Koncepcja odbudowy była uzależniona od dostępności szczegółowych materiałów ikonograficznych i dokumentacji historycznych z tego okresu. Wykorzystano także inwentaryzacje konserwatorskie wykonane przed 1939 i po 1944 r. oraz wiedzę naukowo-badawczą historyków sztuki, architektów i konserwatorów. Archiwum Biura Odbudowy Stolicy, zawierające zarówno dokumentację zniszczeń, jak i projekty odbudowy, w 2011 r. zostało wpisane na Listę Pamięci Świata UNESCO.

Odbudowa Starego Miasta była prowadzona do połowy lat 60. XX wieku. Cały proces zakończyła odbudowa Zamku Królewskiego (otwartego dla zwiedzających w roku 1984).

6. Stare Miasto w Zamościu (wpis 1992)

Miasto zostało założone w XVI w. przez kanclerza Jana Zamoyskiego, na szlaku handlowym łączącym Europę Zachodnią i Północną z Morzem Czarnym. Zamość, wzorowany na włoskim modelu miasta idealnego, zbudowany przez pochodzącego z Padwy architekta Bernardo Morandiego, stanowi doskonały przykład miasta renesansowego z końca XVI w., które zachowało pierwotny plan, fortyfikacje oraz liczne budowle, łączące włoskie i środkowoeuropejskie tradycje architektoniczne.

7. Średniowieczne miasto w Toruniu (wpis 1997)

Toruń leżący na północy Polski jest wyjątkowo dobrze zachowanym przykładem średniowiecznego centrum handlowego i administracyjnego o znaczeniu europejskim, położonym nad Wisłą. Założono go w czasie, gdy rycerze Zakonu Krzyżackiego szerzyli chrześcijaństwo pośród ludów Europy Wschodniej oraz gdy Liga Hanzeatycka przyczyniała się do gwałtownego rozwoju handlu pomiędzy krajami nadbałtyckimi i Europą Wschodnią. Toruń stał się wiodącym członkiem Ligi Hanzeatyckiej na terenach znajdujących się pod panowaniem Zakonu Krzyżackiego.

Miasto wkrótce zaczęło odgrywać istotną rolę handlową. O jego randze świadczą liczne okazałe, XIV i XV-wieczne budowle publiczne i prywatne (m.in. Dom Kopernika), wznoszące się na Starym i na Nowym Mieście.

8. Zamek krzyżacki w Malborku (wpis 1997)

Zamek w Malborku położony na północy Polski, na wschodnim brzegu rzeki Nogat, stanowi najpełniejszy i najbardziej złożony przykład gotyckiego zespołu zamkowego z cegły, w charakterystycznym, unikalnym stylu budownictwa zakonu krzyżackiego. Styl ten rozwijał się niezależnie od tych, jakie dominowały ówcześnie na Zachodzie Europy i na Bliskim Wschodzie.

XIII-wieczny, warowny klasztor Zakonu Krzyżackiego został znacznie rozbudowany i upiększony po 1309 r., kiedy przeniesiono tu z Wenecji siedzibę Wielkiego Mistrza. Ten znakomity przykład średniowiecznego zamku ceglanego popadł następnie w ruinę, ale został pieczołowicie odrestaurowany na przełomie XIX i XX w. To właśnie w Malborku powstało wiele obowiązujących dzisiaj technik konserwatorskich. Po poważnych zniszczeniach w czasie II wojny światowej, zamek został ponownie odrestaurowany na podstawie szczegółowej dokumentacji opracowanej przez jego wcześniejszych konserwatorów.

9. Kalwaria Zebrzydowska: manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy (wpis 1999)

Kalwaria Zebrzydowska: manierystyczny zespół architektoniczno-krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy, którego początki sięgają pierwszej połowy XVII w., to krajobraz kulturowy zlokalizowany na południe od Krakowa, który obejmuje obszar gór Żar i Lanckorońskiej. To niezwykłe świadectwo religijności i kultury było pierwszym założeniem typu „wielkich kalwarii” w Polsce i stało się pierwowzorem dla licznych późniejszych realizacji.

Pomysłodawcą i fundatorem założenia był Mikołaj Zebrzydowski, wojewoda krakowski i starosta lanckoroński, który zatrudnił Feliksa Żebrowskiego, wybitnego matematyka, astronoma i geodetę, aby stworzył kopię Jerozolimy takiej, jak wierzono, że istniała za czasów Chrystusa. Korzystając z systemu pomiarów, który opracował, wpisał ją w naturalny krajobraz i lokalną topografię. Umiejętnie wykorzystano tu naturalne cechy terenu, nadając elementom topografii nazwy odwołujące się do krajobrazu Świętego Miasta (np. Dolina Cedronu, Góra Oliwna, Golgota) i dopełniając je budowlami, które są połączone ścieżkami i trzyrzędowymi alejami drzew, symbolizującymi starożytne drogi.

10. Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy (wpis 2001)

Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy, największe w Europie budowle sakralne o konstrukcji szkieletowej, zostały wzniesione na Śląsku w połowie XVII w., w następstwie Pokoju Westfalskiego, który zakończył wojnę trzydziestoletnią w 1648 r.

Warunki traktatu pokojowego skutecznie zwalczały kościół protestancki w śląskich księstwach dziedzicznych bezpośrednio kontrolowanych przez cesarza Ferdynanda III. Protestanci, którzy stanowili większość ludności na tym obszarze, zostali pozbawieni wolności religijnej, którą dotąd się cieszyli, a także stracili prawie wszystkie swoje kościoły. Dopiero dzięki dyplomatycznej interwencji luterańskiego króla Szwecji, została udzielona zgoda na budowę trzech kościołów.

Długie i kosztowne były starania o zdobycie cesarskiej zgody, której udzielono jednak pod kilkoma warunkami: kościoły miały zostać zbudowane poza murami miasta, na terenie ściśle określonym przez urzędników cesarskich, z nietrwałych materiałów (drewna i gliny), bez wież, budowa miała być zrealizowana w ciągu jednego roku.

Architekt i inżynier Albrecht von Säbisch musiał pogodzić te wymagania z oczekiwaniami licznej społeczności protestanckiej, dla której miały powstać kościoły. Przy wykorzystaniu tradycyjnej techniki i najprostszych materiałów budowlanych architekt wzniósł zespół budynków, które stanowiły szczyt techniki w budowie konstrukcji szkieletowych. Wielowiekowa tradycja drewnianych konstrukcji szkieletowych pozwalała stolarzom wznosić budynki, które mogły przetrwać setki lat, pomimo nietrwałości użytych materiałów. Kościół Ducha Świętego w Jaworze został zbudowany w latach 1654-1655 jako prostokątna, trójnawowa bazylika z trójbocznym prezbiterium o zredukowanej formie. Kościół Trójcy Świętej w Świdnicy został zbudowany w latach 1656-1657 jako trójnawowa bazylika na planie krzyża greckiego. Trzeci z Kościołów Pokoju dozwolonych na mocy pokoju westfalskiego – w Głogowie został wybudowany w 1652 r., ale spłonął sto lat później.

11. Kościoły drewniane południowej Małopolski (wpis 2003)

Drewniane kościoły południowej Małopolski są wpisem seryjnym obejmującym sześć najlepiej zachowanych i najstarszych drewnianych gotyckich kościołów charakterystycznych dla tego regionu. Znajdują się one w następujących miejscowościach: Blizne, Binarowa, Dębno Podhalańskie, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa, położonych na obszarze południowej i południowo-wschodniej Polski, w historycznym regionie Małopolska, obejmującym teren Pogórza Karpackiego, w północnej strefie Karpat Zachodnich.

Kościoły stanowią wyjątkowy przykład tradycji budownictwa drewnianego średniowiecznych kościołów w kulturze rzymskokatolickiej. Wzniesiono je w technice zrębowej (wieńcowej), rozpowszechnionej w Europie północnej i wschodniej od średniowiecza, lecz zastosowany w nich specyficzny zasób rozwiązań konstrukcyjnych sprawił, że powstały dzieła wyjątkowe.

Powstawały z fundacji rodzin szlacheckich i były symbolem prestiżu. Stanowiły interesującą alternatywę dla budowli murowanych, powstających w miastach.

12. Muskauer Park/Park Mużakowski (wpis 2004)

Park Mużakowski to rozległy park krajobrazowy (powierzchnia 559,90 hektarów), założony w latach 1815-1844 przez księcia Hermanna von Pückler-Muskau, na obszarze jego posiadłości, rozwijany przez Eduarda Petzolda, wybitnego ucznia Pücklera. Rozciąga się po obu stronach Nysy Łużyckiej, wzdłuż której przebiega granica polsko-niemiecka.

Harmonijnie wpisuje się w dolinę Nysy Łużyckiej, integrując zabudowę miasta z krajobrazem rolniczym, co stanowiło zapowiedź nowego podejścia do projektowania krajobrazu i miało wpływ na rozwój „architektury krajobrazu” jako dyscypliny. To rozległe założenie obejmuje rzekę Nysę, inne elementy wodne, zarówno sztuczne, jak i naturalne, mosty, budynki, zadrzewienia oraz ścieżki. Jest to przykład krajobrazu wykreowanego przez człowieka, w którym w mistrzowski sposób zostały wykorzystane walory przyrodnicze miejsca.

13. Hala Stulecia we Wrocławiu (wpis 2006)

Hala Ludowa we Wrocławiu została wpisana Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO pod pierwotną nazwą Hali Stulecia. Jest to budowla przełomowa w historii architektury wykorzystującej żelazobeton. Wzniesiona w latach 1911-1913 przez architekta Maxa Berga na terenach Wystawy Stulecia jako budowla wielofunkcyjna służąca rekreacji. Zbudowana na planie koła z czterema absydami, Hala mieści ogromną cylindryczną widownię na około 6000 osób. Wznosząca się na wysokość 23 metrów kopuła zwieńczona jest latarnią ze stali i szkła. Hala Stulecia jest rozwiązaniem pionierskim pod względem architektonicznym i inżynierskim, dokumentującym przenikanie się różnych wpływów we wczesnych latach XX w. i stanowiącym zasadniczy punkt odniesienia dla dalszego rozwoju budownictwa w dziedzinie dużych konstrukcji zbrojonych.

14. Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat (wpis 2013)

Wpis obejmuje 16 wybranych cerkwi, z których osiem znajduje się na terytorium Polski i osiem na Ukrainie. Są to: cerkiew św. Paraskiewy w Radrużu, cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Chotyńcu, cerkiew św. Michała Archanioła w Smolniku, cerkiew św. Michała Archanioła w Turzańsku (Podkarpacie) i cerkiew św. Jakuba Młodszego Apostoła w Powroźniku, cerkiew Opieki Bogurodzicy w Owczarach, cerkiew św. Paraskiewy w Kwiatoniu, cerkiew św. Michała Archanioła w Brunarach Wyżnych (Małopolska), cerkiew Zesłania Ducha Świętego w Potyliczu, cerkiew św. Dymitra w Matkowie, cerkiew Świętej Trójcy w Żółkwi, cerkiew św. Jerzego w Drohobyczu (obwód lwowski), cerkiew Św. Ducha w Rohatyniu i cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Werbiążu Niżnym (obwód iwanofrankowski), cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego w Jasinie i cerkiew św. Michała w Użoku (obwód zakarpacki).

Cerkwie są budowlami o konstrukcji zrębowej. Zostały wzniesione w okresie od XVI do XIX w. jako świątynie społeczności wyznania prawosławnego i grecko-katolickiego. Według typów architektonicznych wyróżnia się cerkwie halickie, łemkowskie, bojkowskie i huculskie. Obrzędowość, ikonografia i technika związane z kulturą poszczególnych grup etnicznych rozwijały się na przestrzeni dziejów. Świątynie są świadectwem odrębnych tradycji budowlanych, zakorzenionych w tradycji Kościoła Wschodniego. Zawierają elementy lokalnego budownictwa i symboliczne odniesienia do kosmogonii danej społeczności. W obrębie obszarów wpisanych, poza cerkwiami znajdują się drewniane dzwonnice, cmentarze i bramy, a wewnątrz cerkwi – ikonostasy i polichromie.

15. Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi (wpis 2017)

Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku znajduje się na Górnym Śląsku, w jednym z głównych obszarów wydobywczych w Europie Środkowej. Obiekt obejmuje w całości podziemną kopalnię wraz ze sztolniami, szybami, galeriami oraz systemem gospodarowania wodami podziemnymi. Na powierzchni zachowała się XIX-wieczna przepompownia parowa, która jest świadectwem ciągłości prac nad odprowadzaniem wody z kopalni od ponad 300 lat. Dzięki specjalnemu systemowi zbędną wodę wykorzystywano do zaopatrywania miasta w wodę pitną i do użytku przemysłowego. Kopalnia w Tarnowskich Górach miała znaczący udział w światowej produkcji ołowiu i cynku.

16. Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego (wpis 2019)

Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego (w skrócie: Krzemionki) znajduje się na północno-wschodnim skraju Gór Świętokrzyskich w centralnej Polsce po obu stronach rzeki Kamiennej. Jest to dobro seryjne składające się z czterech części składowych: głównego pola górniczego Krzemionki Opatowskie, dwóch mniejszych pól górniczych o nazwie Borownia i Korycizna, leżących na tej samej strukturze geologicznej, oraz prehistorycznej stałej osady górniczej o nazwie Gawroniec; w tym miejscu odbywała się końcowa obróbka pochodzących z kopalni, wstępnie przygotowanych krzemieni, które następnie trafiały do dystrybucji.

Dobro datowane jest na okres od roku 3900 do roku 1600 p.n.e. (od neolitu do wczesnej epoki brązu) i jest jednym z największych znanych kompleksów tego typu. Stanowi ono również jedyny znany obecnie najbardziej kompletny i całkowicie czytelny społeczno-techniczny przykład prehistorycznego wydobycia i obróbki krzemienia, zarazem prezentując niezwykle szeroką gamę pradawnych technik eksploatacji krzemienia w obrębie jednego obszaru wydobywczego. Znajdują się tam również wielkie komory kopalniane o powierzchni ponad 500 m2, które nie występują w żadnym innym miejscu tego typu na świecie. Co więcej, wydobywano tutaj jedyny w swoim rodzaju minerał – krzemień pasiasty o wyglądzie przypominającym ubarwienie zebry z pasami o odcieniach szarości ułożonymi naprzemiennie – który po wydobyciu i przetworzeniu w siekierki rozprowadzano w promieniu blisko 650 km od kompleksu, co zostało potwierdzone znaleziskami na terenie dzisiejszych Niemiec, Czech, Moraw, Słowacji, zachodniej Ukrainy, Białorusi i Litwy.

17. Pradawne i pierwotne lasy bukowe w Karpatach i innych regionach Europy (wpis 2007, 2011, 2017, 2021)

Międzynarodowy (Albania, Austria, Belgia, Bośnia i Hercegowina, Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Francja, Hiszpania, Macedonia Północna, Niemcy, Polska, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwajcaria, Ukraina, Włochy) wpis seryjny, zainicjowany w roku 2007 i następnie trzykrotnie rozszerzany w latach 2011, 2017 i 2021, obejmuje obecnie 94 elementy w 18 krajach, w tym lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym. Są to ściśle wyznaczone kompleksy leśne na zboczach Połoniny Wetlińskiej, Smereka, w dolinie Terebowca, Górnej Solinki i Wołosatki.

Pierwotne lasy bukowe w Karpatach i innych regionach Europy są znakomitym przykładem zachowanych w stanie nienaruszonym kompleksów leśnych strefy umiarkowanej i jednocześnie najbardziej kompletnych systemów ekologicznych europejskich lasów bukowych. Obszar ten jest także bezcennym rezerwuarem materiału genetycznego nie tylko buków, ale także wielu innych gatunków związanych z tego typu siedliskiem leśnym. Od końca ostatniej epoki lodowcowej, w krótkim okresie zaledwie kilku tysięcy lat, buk europejski rozprzestrzenił się na całym kontynencie z kilku pierwotnie odizolowanych obszarów w Alpach, Karpatach, Górach Dynarskich, Pirenejach i basenie Morza Śródziemnego. Powodzenie tego procesu, który trwa w dalszym ciągu, związane jest z tolerancją buka na różne warunki klimatyczne, geograficzne i fizyczne oraz z jego łatwą adaptacją.

18. Modernistyczne Centrum Gdyni (wpis 2026)

Objęty wpisem obszar Gdyni to kwartał o powierzchni 87,9 ha w gdyńskim Śródmieściu. Jego granice wyznaczają m.in. ulice Jana z Kolna, Wójta Radtkego i Świętego Piotra od północy, al. Marszałka Piłsudskiego od południa oraz linia torów kolejowych od zachodu.

W opublikowanym na stronie UNESCO opisie zaznaczono, że centrum obejmuje dwie najważniejsze osie ulic oraz międzywojenne kwartały zabudowy, odzwierciedlające „zastosowanie idei modernistycznych na szeroką skalę”. Zwrócono uwagę, że tworzą one charakterystyczny, zwarty organizm miejski o wyrazistych, indywidualnych formach architektonicznych. Jak wskazano, śródmieście wraz z willami na Kamiennej Górze ilustruje radykalne zerwanie z historyzmem w procesie przekształcania wsi Gdynia w nowe „główne okno na świat” państwa polskiego w okresie międzywojennym.

Wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO to efekt łącznie ponad 20 lat starań i prac nad tym, aby chronić i promować najcenniejszą gdyńską architekturę. „Przez ostatnie dwie dekady miejscy urzędnicy między innymi zwiększyli ochronę konserwatorską, powołali Miejskiego Konserwatora Zabytków, prowadzili i wspierali liczne badania naukowe oraz współpracowali zarówno z mieszkańcami, jak i z innymi organami” - podano na stronie magistratu.

Od 2007 r. układ urbanistyczny Śródmieścia znalazł się w rejestrze zabytków, a od 2015 r. zyskał też status Pomnika Historii – tak narodziła się realna ambicja, aby miasto znalazło się także na prestiżowej, międzynarodowej liście prowadzonej przez UNESCO. Cel osiągnięto w roku obchodów 100-lecia miasta.

Katarzyna Krzykowska

ksi/ dki/