Powstanie warszawskie. Zniszczenia po wybuchu bomby przy ul. Twardej. Fot. CAF/PAP
Refleksja nad pamięcią o Powstaniu Warszawskim i odbudową oraz urbanistyką stolicy połączyła uczestników spotkania z Grzegorzem Piątkiem, autorem książki „Najlepsze miasto świata”. Wydarzenie zgromadziło liczną publiczność nie tyko polonijną w Konsulacie RP w Nowym Jorku.
Konsul generalny RP w Nowym Jorku Mateusz Sakowicz zwrócił w poniedziałek uwagę, że świadków zrywu jest coraz mniej. Dlatego warto rozmawiać także o tym, jak z wojennych zniszczeń narodziła się współczesna Warszawa.
Powstańcze dokumenty z Archiwum Akt Nowych
– Warszawa to z jednej strony traumatyczne doświadczenie Powstania i bohaterstwo jego uczestników, ale jednocześnie współczesne miasto. Wspaniałe i rozwijające się miasto – powiedział PAP. Jak dodał, w ostatnich dekadach znacznie rzadziej dyskutowano o samej odbudowie miasta, choć to ona w naturalny sposób prowadzi do rozmowy o współczesnej urbanistyce i przyszłości stolicy. Grzegorz Piątek przekonywał, że o dzisiejszym obliczu Warszawy przesądziły przede wszystkim strategiczne decyzje architektów i urbanistów podjęte tuż po wojnie.
– To, że dzisiaj Warszawa jest miastem dobrze funkcjonującym, zielonym, dobrze skomunikowanym (…), to jest właśnie ich zasługa – zaznaczył. Przypomniał, że w pierwszych latach po wojnie projektanci cieszyli się znaczną swobodą twórczą, a wyraźna ingerencja władz w architekturę rozpoczęła się dopiero pod koniec lat 40.
Zdaniem autora największym sukcesem odbudowy okazała się miejska zieleń. Przypomniał, że przed wojną Warszawa była znacznie gęściej zabudowana, a dziś mieszkańcy i odwiedzający stolicę doceniają liczne drzewa i tereny zielone.
Nawiązując do pracy nad książką, autor zauważył w rozmowie z PAP, że największym wyzwaniem było oddzielenie propagandy od rzeczywistego wkładu architektów, urbanistów i konserwatorów w odbudowę miasta. Za najważniejszy sukces projektantów uznał właśnie zieleń.
Decyzja o odbudowie Warszawy zapadła jeszcze przed końcem okupacji, 3 stycznia 1945 roku
W trakcie dyskusji uczestnicy wydarzenia pytali m.in. o Pałac Kultury i Nauki, dar Stalina. Część z nich wyrażała opinię, że gmach powinien zostać wyburzony. Piątek ocenił jednak, że na taki krok jest już za późno. Zwrócił uwagę, że gmach nie dominuje jak dawniej, nad panoramą Warszawy. Wokół niego wyrosły nowoczesne wieżowce.
Odnosząc się do pytań o wyburzenie części budynków, które przetrwały wojnę, autor oświadczył, że decyzji tych nie należy sprowadzać tylko do motywów ideologicznych. Odniósł to zwłaszcza do pierwszych lat po wojnie, kiedy architekci i urbaniści dysponowali znaczną swobodą twórczą. Wyjaśniał, że część ocalałych budynków była poważnie uszkodzona i zagrażała bezpieczeństwu, a jednocześnie projektanci dążyli do stworzenia nowoczesnego, bardziej przestronnego i zielonego miasta.
Publikacja „Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944–1949” przedstawia nie tylko proces odbudowy, ale także losy ludzi i ich dylematy oraz decyzje, które ukształtowały współczesne oblicze stolicy Polski.
Z Nowego Jorku Andrzej Dobrowolski (PAP)
ad/ kj/
