ogrzeb ekshumowanych szczątków polskich ofiar zbrodni wołyńskiej na terenie dawnej wsi Puźniki. Fot. PAP/Vladyslav Musiienko
Ekipy poszukiwawcze nie odkryły dotąd zbiorowej mogiły Polaków w dawnej wsi Puźniki w obwodzie tarnopolskim na zachodzie Ukrainy i przedłużyły prace o kilka dni – przekazał PAP w poniedziałek szef badań, prof. Andrzej Ossowski z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie.
- Nie skończyliśmy poszukiwań na założonym obszarze. Zostaniemy tu jeszcze kilka dni – poinformował Ossowski w rozmowie telefonicznej.
Zbrodnia w Puźnikach – mniej znany epizod rozprawy ukraińskich nacjonalistów z Polakami
Kolejny etap poszukiwań w Puźnikach rozpoczął się 31 sierpnia i miał trwać do 6 września. Celem jest odnalezienie zbiorowej mogiły Polaków zamordowanych w 1945 roku przez oddział Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA).
Do przebadania jest teren o powierzchni około ponad 1 hektara. Oczekuje się, że odnalezione zostaną miejsca pochówku około 40 osób.
Na starym polskim cmentarzu w Puźnikach, podczas prac przeprowadzonych wiosną ubiegłego roku, odnaleziono szczątki co najmniej 42 osób. Szczątki te zostały pochowane w Puźnikach 6 września ub.r.
Ossowski mówił na początku obecnego etapu badań, że lokalizacja poszukiwanej zbiorowej mogiły jest bardzo nieprecyzyjna. - Wiemy, że musi być gdzieś na cmentarzu, ale gdzie dokładnie – tego nikt nie wie – wyjaśnił.
W badaniach po stronie ukraińskiej uczestniczy firma archeologiczna Wołyńskie Starożytności. Po polskiej strojnie biorą w nich udział m.in. specjaliści z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie oraz Fundacji Wolność i Demokracja, która od 2022 r. zabiegała u władz ukraińskich o pozwolenie na poszukiwania w Puźnikach. Prace finansowane są przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Puźniki to dawna wieś w obecnym obwodzie tarnopolskim Ukrainy. W nocy z 12 na 13 lutego 1945 r. ukraińscy nacjonaliści wymordowali tam - według różnych źródeł - od 50 do 120 Polaków. Głównym sprawcą tej zbrodni był Petro Chamczuk, który stał na czele sotni UPA Szare Wilki (Siri Wowky). 13 lutego o godz. 3 złożony z dwóch sotni kureń (odpowiednik polskiego batalionu) Chamczuka zaatakował mieszkańców Puźnik. Przebywało tam zaledwie kilkanaście osób zdolnych do obrony.
Według polskich historyków w lipcu 1943 r. oddziały UPA przeprowadziły skoordynowane ataki na około 150 zamieszkanych przez Polaków miejscowości na Wołyniu. Łącznie od lutego 1943 r. do wiosny 1945 r. na Wołyniu i w Galicji Wschodniej zginęło, według badaczy, ponad 100 tys. Polaków. Za sprawców uznawani są członkowie Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów frakcji Stepana Bandery oraz podporządkowanej jej UPA.
Polska uznaje zbrodnie popełnione na ludności polskiej za ludobójstwo, natomiast wielu ukraińskich historyków i polityków interpretuje je jako element szerszego konfliktu polsko-ukraińskiego, za który odpowiedzialność ponosiły obie strony. Jednocześnie w ukraińskiej pamięci historycznej OUN i UPA są często postrzegane jako symbole walki o niepodległość oraz powojennego oporu przeciwko Związkowi Sowieckiemu.
Od wiosny 2017 r. trwał spór wokół zakazu poszukiwań i ekshumacji szczątków polskich ofiar wojen i konfliktów na terytorium Ukrainy, wprowadzonego przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej (UIPN). Zakaz został wydany po zdemontowaniu pomnika UPA w Hruszowicach w województwie podkarpackim w kwietniu 2017 r. Decyzja o zniesieniu moratorium na poszukiwania i ekshumacje szczątków polskich ofiar zbrodni wołyńskiej została ogłoszona pod koniec listopada 2024 r. na wspólnej konferencji prasowej szefów dyplomacji Polski i Ukrainy, Radosława Sikorskiego i Andrija Sybihy.
8 sierpnia Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej (UINP) poinformował, że wydane zostały zgody na ekshumacje szczątków polskich ofiar w Hucie Pieniackiej w obwodzie lwowskim oraz na poszukiwania i ekshumacje w Ugłach na Wołyniu. W Hucie Pieniackiej szczątki ludzkie zlokalizowano w 25 miejscach na obszarze ponad 200 m kw.
Wcześniej w wyniku prac ekshumacyjnych, prowadzonych od 13 lipca do 7 sierpnia na terenie dawnych wsi Ostrówki i Wola Ostrowiecka na Wołyniu, odnaleziono szczątki 55 osób, w tym 26 dzieci, oraz ponad 300 przedmiotów osobistych. Zostały one uroczyście pochowane 30 sierpnia w kwaterze ofiar UPA na cmentarzu w Ostrówkach.
25 sierpnia rozpoczęły się prace ekshumacyjne na dawnym cmentarzu na Hołosku we Lwowie, gdzie pochowani są żołnierze Wojska Polskiego polegli w obronie Lwowa we wrześniu 1939 roku.
W sierpniu 2025 roku przeprowadzono ekshumacje szczątków żołnierzy Wojska Polskiego poległych we wrześniu 1939 r. w obronie Lwowa. Byli oni pochowani we Lwowie-Zboiskach. Ponowny pogrzeb prochów 34 odnalezionych żołnierzy odbył się w listopadzie 2025 roku na miejscowym cmentarzu rzymskokatolickim w Mościskach, gdzie znajduje się polska kwatera wojenna.
Z Kijowa Jarosław Junko (PAP)
jjk/ akl/
