W dniach od 26 września do 2 października 2026 roku odbędą się Obchody Dnia Pamięci Więźniów Obozu Dulag 121 i Niosących Im Pomoc.
W dniach od 26 września do 2 października 2026 roku odbędą się Obchody Dnia Pamięci Więźniów Obozu Dulag 121 i Niosących Im Pomoc.
Obchody rozpoczną się w sobotę 26 września o godz. 12.00 od oficjalnych uroczystości pod pomnikiem „Tędy przeszła Warszawa” w Pruszkowie. W programie m.in. wystąpienia Świadków Historii – byłych więźniów obozu Dulag 121 oraz Apel Pamięci. Uroczystości odbędą się w Asyście Honorowej Wojska Polskiego. Podczas wydarzenia kwartet smyczkowy Amok wykona fragmenty utworów z repertuaru Grażyny Bacewicz – polskiej kompozytorki i skrzypaczki, byłej więzień obozu Dulag 121.
W niedzielę 27 września o godz. 18.00 w Kościele NPNMP w Żbikowie zostanie odprawiona msza święta w intencji więźniów obozu Dulag 121 i osób im pomagających.
W piątek 2 października o godz. 12.00 zaplanowano uroczyste złożenie kwiatów na terenie cmentarza w Tworkach pod tablicą upamiętniającą więźniów obozu przejściowego Dulag 121 w Pruszkowie, żołnierzy Powstania Warszawskiego 1944 r. i ofiary cywilne. O godz. 13.30 uroczyste złożenie kwiatów odbędzie się przy bramie głównej na Cmentarzu Żbikowskim w Pruszkowie pod tablicą upamiętniającą zmarłych i poległych więźniów obozu przejściowego Dulag 121. O godz. 18.00 w Kościele św. Wojciecha na Woli zostanie odprawiona msza święta w intencji ludności cywilnej powstańczej Warszawy, która musiała żyć w ogarniętym walkami mieście oraz wypędzonych do obozu Dulag 121.
Muzeum Dulag 121 upamiętnia tragiczne losy wypędzonych warszawiaków
Obchodom towarzyszą wystawy, które można oglądać w Muzeum Dulag 121: „#StolenMemory” - wystawa zrealizowania przez Arolsen Archives – Międzynarodowe Centrum Badań Prześladowań Nazistowskich - prezentuje historie ofiar obozów koncentracyjnych i przedmioty zabrane im w chwili zatrzymania i zachęca do włączenia się w poszukiwania rodzin, którym dziś zwracane są ostatnie pamiątki po bliskich. Druga wystawa to „Cierpiąca Warszawa r. 1944”, na której można zobaczyć cykl grafik Ludwika Cieślika, artysty i byłego więźnia obozu przejściowego w Pruszkowie.
Obchody Dnia Pamięci Więźniów Obozu Dulag 121 i Niosących Im Pomoc są współorganizowane przez Instytut Pamięci Narodowej, Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Powiat Pruszkowski, Miasto Pruszków i Muzeum Dulag 121. Patronat medialny objął serwis Dzieje.pl.
Dulag 121 (Durchgangslager 121 Pruszków) był niemieckim nazistowskim obozem przejściowym, w którym gromadzono cywilną ludność Warszawy i okolicznych miejscowości wypędzaną z domów w trakcie oraz po zakończeniu Powstania Warszawskiego. Został utworzony 6 sierpnia 1944 r. na terenie dawnych Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego w Pruszkowie. Funkcjonował do 16 stycznia 1945 r.
Szacuje się, że przez Dulag 121 przeszło ok. 550 tys. Warszawiaków, a 100 tys. to mieszkańcy podwarszawskich miejscowości.
Na skutek selekcji 70 tys. wypędzonych trafiło do obozów koncentracyjnych, a 150 tys. na roboty przymusowe do Rzeszy. Szacuje się, że na terenie pruszkowskiego obozu zmarło lub zostało zamordowanych od kilkuset do kilku tysięcy osób.
6 sierpnia 1944 r. Niemcy założyli obóz przejściowy Dulag 121 w Pruszkowie
Na terenie obozu było dziewięć hal, a każda z nich otoczona zasiekami z drutu kolczastego i nadzorowana przez posterunki niemieckie. Cały obóz zajmował powierzchnię 48 hektarów. „Warunki w Pruszkowie przekraczają wszystko, co dotychczas było wiadome o obozach koncentracyjnych u Niemców” - pisał w okólniku z 28 sierpnia 1944 r. minister Spraw Zagranicznych rządu RP na uchodźstwie Tadeusz Romer.
Choć większość wypędzonych uznano za niezdolnych do pracy i wysłano na teren Generalnego Gubernatorstwa, to w wyniku brutalnych selekcji rozdzielono cale rodziny. Dlatego też małoletni poniżej 14. roku życia trafiali do obozów koncentracyjnych i na roboty przymusowe. Na wypędzonych do Pruszkowa, podejrzanych o udział w Powstaniu Warszawskim, dokonywano egzekucji m.in. w Piastowie na Papierni, na gliniankach koło cegielni Potulickich i na gliniankach Hosera na Żbikowie.
Tradycja uroczystości na terenie dawnego obozu Durchgangslager 121 sięga pierwszych lat po wojnie, kiedy to kolejarze pracujący na terenie warsztatów kolejowych upamiętniali tragiczne losy wypędzonych.
Powstałe w 2010 r. Muzeum Dulag 121 zajmuje się zbieraniem informacji, popularyzowaniem wiedzy i pielęgnowaniem pamięci o losach wypędzonych w czasie Powstania Warszawskiego i po jego zakończeniu oraz ofiarności i poświęceniu tych, którzy udzielali im pomocy. W ramach prowadzonych od początku istnienia muzeum działań dokumentacyjnych, zbierane są wspomnienia pisane oraz wywiady ze świadkami historii i ich rodzinami. (PAP)
