Ceremonia wręczenia Nagrody Nobla. Fot. PAP/EPA/TT News Agency/Pontus Lundah
5 października w Sztokholmie rozpocznie się tydzień przyznawania nagród Nobla za osiągnięcia, które w największym stopniu przysłużyły się ludzkości. W tym roku z okazji 125-letnia istnienia nagrody jej wartość podwyższono do rekordowej kwoty.
W każdej z sześciu dziedzin, w których przyznawane są Nagrody Nobla, wypłaconych zostanie po 12 mln koron (ponad 1 mln euro), o 1 mln koron więcej niż w 2025 r. Nagroda Nobla to tradycyjnie również złoty medal z wizerunkiem Alfreda Nobla oraz kaligrafowany dyplom.
W Muzeum Nagrody Nobla w Sztokholmie trwają ostatnie przygotowania przed prezentacją tegorocznych noblistów. Ich wizerunki pojawią się na ekranach zaraz po ogłoszeniu ich nazwisk, a za kilka tygodni ekspozycja powiększy się o przekazane przez nich osobiste pamiątki. W przymuzealnej kawiarni krzesła czekają na autografy kolejnych noblistów.
W poniedziałek 5 października Nagrodę Nobla z medycyny ogłosi zgromadzenie noblowskie Instytutu Karolinska. We wtorek 6 października komitet Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk w swojej willi przy Uniwersytecie Sztokholmskim wskaże noblistów z fizyki, a dzień później, w środę 7 października - z chemii.
Literacka Nagroda Nobla zostanie przyznana w czwartek 8 października. Wówczas nowa sekretarzyni Akademii Szwedzkiej Ingrid Carlberg po raz pierwszy w tej roli ogłosi nazwisko pisarza, poety lub dramaturga w Sali Giełdy na sztokholmskim starym mieście. W ostatnich latach nagroda trafiała na przemian do kobiety i mężczyzny. Jeśli ta nieformalna zasada się utrzyma, w tym roku należy spodziewać się noblistki.
Pokojowa Nagroda Nobla, zgodnie z testamentem Alfreda Nobla, zostanie przyznana w stolicy Norwegii, Oslo. W tym roku nastąpi to w piątek 9 października. Decyzję pięcioosobowego Norweskiego Instytutu Noblowskiego, powoływanego przez parlament Norwegii, ogłosi przewodniczący Joergen Watne Frydnes. Wiadomo jedynie, że w tym roku do wyróżnienia nominowano 208 osób oraz 79 organizacji. W rekordowym 2016 roku zgłoszono 376 kandydatur.
Ostatnią dziedziną, w której ogłoszony zostanie laureat Nagrody Nobla, to nauki ekonomiczne. Uczyni to w poniedziałek 12 października komitet Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk. Wyróżnienie formalnie nazywane jest Nagrodą Banku Szwecji im. Alfreda Nobla, gdyż jako jedyne nie zostało wymienione w testamencie fundatora. Nagroda jest finansowana przez bank centralny Szwecji, nie zaś, jak w pozostałych kategoriach, Fundację Noblowską w Sztokholmie.
W związku z tygodniem przyznawania Nagród Nobla w Sztokholmie i Oslo odbywają się liczne wydarzenia towarzyszące pod hasłem „Nobel Calling”. Nazwa nawiązuje do tradycji informowania telefonicznie laureatów tuż przed publicznym ogłoszeniem. W Muzeum Nagrody Nobla w Sztokholmie będzie można spotkać się z ekspertami i członkami komitetów noblowskich, którzy wyjaśnią odkrycia tegorocznych noblistów. Swoje laboratoria i pracownie otwierają dla zwiedzających medyczny Instytut Karolinska i Uniwersytet Techniczny KTH.
Ogłoszenie laureatów w każdej z dziedzin jest uroczystością, która w ostatnich latach, ze względów bezpieczeństwa, była dostępna jedynie dla dziennikarzy i zaproszonych gości. Jeszcze kilkanaście lat temu mógł na nie przyjść każdy. W ostatnim czasie znacznym ułatwieniem są transmisje internetowe dostępne na stronie Fundacji Noblowskiej (www.nobelprize.org).
Nominacje i dokumenty dotyczące wyboru laureatów pozostają tajne przez 50 lat. Ceremonie wręczenia nagród odbywają się w Sztokholmie i Oslo 10 grudnia, w rocznicę śmierci Alfreda Nobla. Laureaci biorą wówczas udział w poświęconym im Tygodniu Noblowskim.
Nagroda Nobla została przyznana po raz pierwszy w 1901 roku na mocy testamentu Nobla, który przeznaczył na nią swój majątek. Fundacja Noblowska do dziś pomnaża kapitał poprzez inwestycje w fundusze, akcje i nieruchomości. Musi to robić w taki sposób, aby sprawić, że wartość nagrody będzie atrakcyjna, a jednocześnie zapewnić jej finansowanie na przyszłe lata.
Początkowo laureaci otrzymywali po 150 782 korony (ok. 58,5 tys. zł). W ostatnich latach wartość nagrody była kilkukrotnie waloryzowana. Wyjątkiem był 2012 r., gdy z powodu kryzysu ekonomicznego w Europie obniżono wysokość nagrody z 10 mln do 8 mln koron. W 2019 r. polska noblistka Olga Tokarczuk otrzymała czek na 9 mln koron (ok. 3,5 mln zł).
Ze Sztokholmu Daniel Zyśk (PAP)
zys/ akl/
