Kościół i plebania w Orzechowie niedaleko Łańska. Fot. Archidiecezja Warmińska
Fundacja założona przez Archidiecezję Warmińską zaplanowała utworzenie Domu Pogranicza Kultur w zabytkowym budynku dawnej plebanii w Orzechowie. To wieś, która uległa wyludnieniu w czasach PRL, w związku z działalnością rządowego ośrodka wypoczynkowego w Łańsku.
Projekt przygotowany przez Fundację „Dla Warmii” przewiduje kompleksową rewitalizację budynku dawnej plebanii parafii pw. św. Jana Chrzciciela w Orzechowie. Pochodzący z przełomu XIX i XX wieku obiekt jest nieużytkowany od wielu lat. Ma zostać wyremontowany i adaptowany na potrzeby Domu Pogranicza Kultur, którego misją będzie zachowanie i ożywianie wielokulturowego dziedzictwa Warmii. Poza organizacją wystaw historycznych mają odbywać się tam warsztaty, projekcje filmów, wykłady i konferencje.
- W ekspozycji pragniemy m.in. upamiętnić dzieje Orzechowa i jego mieszkańców, w tym los rodzin wysiedlonych w związku z budową ośrodka rządowego w Łańsku. Przywołamy pobyt kardynała Stefana Wyszyńskiego przed jego uwięzieniem, a także historię leśników związanych z tym miejscem. Osobiste doświadczenia i lokalne świadectwa staną się częścią szerszej opowieści o regionie - poinformował PAP rzecznik Archidiecezji Warmińskiej ks. kan. Marcin Sawicki.
Jak zaznaczył, rewitalizacja zostanie wykonana z zachowaniem charakterystycznej architektury obiektu i jego historycznej tożsamości. We wnętrzu odnowione zostaną m.in. oryginalne piece kaflowe, schody, balustrady, stolarka okienna i drzwiowa. Jednocześnie budynek ma być dostosowany do współczesnych potrzeb i dostępny dla osób z niepełnosprawnościami.
Według ks. Sawickiego projekt jest na etapie uzyskiwania pozwolenia na budowę, więc nie można jeszcze określić terminu realizacji i ostatecznego kosztu inwestycji. Dom Pogranicza Kultur miałby funkcjonować przez cały rok, ze szczególnym uwzględnieniem okresu turystycznego. W zaplanowaniu szczegółowej działalności tego miejsca mają pomóc konsultacje społeczne, które potrwają do połowy grudnia. Są prowadzone w formie ankiet zamieszczonych na stronach archidiecezji i fundacji.
Jedna ze stałych ekspozycji w dawnej plebanii ma być związana z kardynałem Wyszyńskim, który w sierpniu 1953 r., na miesiąc przed internowaniem, spędził w Orzechowie 10 dni, czego świadectwem są jego obszerne notatki o tym miejscu i warmińskiej wspólnocie.
Przewidziano też ekspozycję o historii Orzechowa i życiu ludzi, którzy przez pokolenia tworzyli charakter tej wsi. Centralną część ma stanowić wystawa „Zaginiona wioska” przybliżająca losy autochtonicznej ludności warmińskiej o zróżnicowanej tożsamości polskiej i niemieckiej. Obejmie ona zarówno prześladowania w okresie II wojny światowej, jak i losy powojenne, gdy wielu Warmiaków opuściło rodzinne strony, wyjeżdżając do Niemiec Zachodnich. Z Orzechowa ostatnia taka rodzina wyjechała w 1977 r.
Orzechowo uległo niemal całkowitemu wyludnieniu wskutek działalności w czasach PRL tajnego ośrodka wypoczynkowego Urzędu Rady Ministrów w Łańsku. Ten ogrodzony i strzeżony przez wojsko rozległy kompleks o kryptonimie W-1 był ulubionym miejscem pobytu wielu komunistycznych przywódców, którzy polowali w okolicznych lasach. Ówczesne władze dążyły do likwidacji wioski i przejęcia gruntów na tereny łowieckie.
Obecnie jedynymi mieszkańcami Orzechowa jest rodzina emerytowanego leśniczego, mieszkająca w budynku po byłej leśniczówce. Wieś odwiedzana jest często przez turystów, a w niedziele w miejscowym kościele odprawiane są msze św., na które przyjeżdżają wierni z pobliskich miejscowości.
(PAP)
mbo/ wj/