Generał Wojska Polskiego, sławny z powodu tzw. buntu Żeligowskiego - zbrojnej wyprawy na Wilno przeciwko niepodległej Litwie.
Urodził się 17 października 1865 r. w Oszmianie w rodzinie szlacheckiej.
Po ukończeniu gimnazjum klasycznego w Wilnie i uzyskaniu matury, rozpoczął naukę w Oficerskiej Szkole Piechoty w Rydze (1888).
W następnych latach służył w armii rosyjskiej, m.in. w 136 pułku piechoty. Brał udział w wojnie rosyjsko-japońskiej (1904-1905).
Od 1912 r. był członkiem tajnego Związku Walki Czynnej w Rosji.
Na początku I wojny światowej walczył w sformowanej przez rosyjskie dowództwo Polskiej Brygadzie Strzelców, rozbudowanej później do Dywizji Strzelców Polskich. Awansował na pułkownika i został dowódcą 1 Pułku.
Po wybuchu rewolucji w Rosji Dywizja Strzelców Polskich została przekształcona w 1 Korpus Polski, a Żeligowski został w nim dowódcą 1 Dywizji Piechoty. Wszedł jednak w konflikt z gen. Józefem Dobor-Muśnickim (dowódcą 1 Korpusu Polskiego) i został przez niego usunięty. Wyjechał do Kijowa, gdzie uzyskał kolejny awans (na generała z rąk Józefa Hallera) i nową funkcję - dowódcy Wojska Polskiego na Wschodzie w tzw. Błękitnej Armii.
Pod koniec października 1918 r. na ogarniętych wojną domową terenach Rosji stanął na czele 4 Dywizji Strzelców Polskich. Licząca ok. 2800 żołnierzy i oficerów przejściowo współdziałała na Kubaniu z Armią Ochotniczą gen. Denikina.
Tuż po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, w sytuacji Żeligowskiego nastąpiła kolejna zmiana. Po interwencji Józefa Piłsudskiego - Naczelnika Państwa i dyplomatycznych zabiegach Francji 4 Dywizja Strzelców Polskich została skierowana do Odessy, skąd planowano ją przerzucić do Polski. Do realizacji tego planu jednak nie doszło, bo Odessę zdobyły oddziały ukraińskie Symona Petlury. Kolejne komplikacje nastąpiły w marcu 1918 r., gdy ofensywę na Odessę podjęła podlegająca rządowi bolszewickiemu Armia Czerwona. Dzięki układowi, jak Żeligowski zawarł z wojskami Białych, 4 Dywizja Strzelców Polskich przeszła jednak przez Dniestr do Rumunii, a stamtąd pod koniec maja 1919 r. do Polski. Przekształcono ją w 10 Dywizję Piechoty, a gen. Żeligowski pozostał jej dowódcą.
Wzięła udział w wojnie polsko-bolszewickiej, a w krytycznym momencie bitwy warszawskiej została użyta do kontrnatarcia pod Radzyminem.
Powodzenie tej akcji i wcześniejszy szlak bojowy Żeligowskiego ugruntowały zaufanie ze strony Piłsudskiego. Dowodem tego zaufania była wyprawa na Wilno, która przeszła do historii jako bunt Żeligowskiego. Pod pozorem niesubordynacji wobec swoich przełożonych Żeligowski zajął Wilno i okolice, a następnie 12 października proklamował tam utworzenie Litwy Środkowej. Rząd polski oficjalnie nie miał z tym nic wspólnego - z obawy przed nieprzychylną reakcją Francji i Wielkiej Brytanii, które zaakceptowały już przyłączenie Wilna do Litwy.
Polityka faktów dokonanych jednak się sprawdziła - w 2022 r. Wilno razem z tzw, Litwą Środkową formalnie zostały włączone do Polski, a Żeligowskiemu cała sprawa przyniosła dużą popularność. W 1925 r. doszedł do rangi generała broni i objął tekę ministra spraw wojskowych. Zajmując to stanowisko wbrew obowiązkowi lojalności wobec legalnego rządu ułatwił dokonanie zamachu majowego Piłsudskiemu.
W 1927 r. przeszedł w stan spoczynku i osiadł w swoim majątku Andrzejewo w pow. wileńskim.
Od 1928 r. pełnił funkcję prezesa Kapituły Orderu Polonia Restituta.
Od 1929 r. był członkiem Trybunału Stanu.
W latach 1935-1939 był posłem na Sejm z ramienia Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem (BBWR).
We wrześniu 1939 r., jako cywil, współpracował z dowództwem Frontu Południowego. Następnie przedostał się do Francji.
Po ewakuacji w 1940 r. do Wielkiej Brytanii został członkiem Rady Narodowej RP oraz kanclerzem Kapituły Orderu Virtuti Militari.
Zmarł 9 lipca 1947 r. w Londynie. Jego zwłoki przewieziono do Warszawy i pochowano na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.
Lucjan Żeligowski odznaczony był m.in. Orderem Virtuti Militari II i V kl., Polonia Restituta I kl., czterokrotnie Krzyżem Walecznych oraz Krzyżem Niepodległości. (PAP)
mjs
